Khi “ô bảo hộ” lung lay

Từ kịch bản rút quân đột ngột đến việc bỏ trống bộ chỉ huy, sự xoay trục của Nhà Trắng đang đẩy các đồng minh cũ vào một cuộc chạy đua tự lực chưa từng có kể từ sau Thế chiến II.

Việc Tổng thống Donald Trump cân nhắc rút Mỹ khỏi NATO đang đẩy liên minh quân sự lớn nhất thế giới vào trạng thái bất định. Sau nhiều năm chỉ trích các đồng minh “dựa dẫm”, khả năng Washington rời đi giờ không còn là đòn gây sức ép, mà có thể trở thành hành động thực tế.

Nếu điều này xảy ra, đó sẽ là cú sốc mang tính cấu trúc. Mỹ không chỉ là thành viên, mà còn là trụ cột vận hành – từ chỉ huy quân sự, hậu cần, đến răn đe hạt nhân. Sự vắng mặt của Washington đồng nghĩa với việc NATO phải viết lại chính mình.

Khoảng trống khó lấp

Sức mạnh của NATO lâu nay dựa phần lớn vào năng lực quân sự và hệ thống tình báo của Mỹ. Khi yếu tố này bị rút đi, năng lực răn đe của liên minh sẽ suy yếu đáng kể.

Các chuyên gia cảnh báo, không quốc gia châu Âu nào có thể nhanh chóng thay thế vai trò của Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như vệ tinh, cảnh báo sớm hay vũ khí hạt nhân. Ngay cả khi Anh và Pháp gia tăng vai trò, “ô hạt nhân” chung vẫn khó đạt độ tin cậy như trước.

Ở góc độ pháp lý, việc Mỹ rút khỏi NATO không đơn giản. Quy định hiện hành yêu cầu sự chấp thuận của Quốc hội. Tuy nhiên, tổng thống vẫn có thể giảm hiện diện quân sự hoặc rút lực lượng khỏi châu Âu mà không cần rút khỏi hiệp ước – một kịch bản “rút lui mềm” nhưng tác động không kém phần sâu sắc.

Châu Âu buộc phải lớn lên

Trước nguy cơ này, các nước châu Âu đã bắt đầu tính đến phương án “NATO phiên bản châu Âu” – tăng quyền tự chủ trong chỉ huy, tài chính và triển khai lực lượng.

Những cuộc thảo luận không chính thức giữa Đức, Pháp, Anh và các đồng minh đang hướng tới một cấu trúc linh hoạt hơn, nơi châu Âu có thể tự đảm bảo an ninh nếu Mỹ giảm vai trò. Tuy nhiên, mục tiêu không phải thay thế NATO, mà là giảm phụ thuộc.

Điểm mấu chốt nằm ở việc lấp đầy khoảng trống chiến lược: từ hậu cần, phòng thủ tên lửa, đến mạng lưới căn cứ và hành lang quân sự. Đây là bài toán không thể giải trong “một sớm một chiều”.

Thế cân bằng mong manh

Một NATO không có Mỹ sẽ không sụp đổ ngay lập tức, nhưng chắc chắn không còn như cũ. Sự gắn kết chính trị có thể lung lay, trong khi khả năng phản ứng nhanh trước các khủng hoảng bị đặt dấu hỏi.

Ở chiều ngược lại, chính áp lực này lại buộc châu Âu phải tái cấu trúc và trưởng thành hơn về an ninh – điều mà Washington đã yêu cầu từ lâu.

Ngã rẽ của liên minh

Kịch bản Mỹ rút khỏi NATO, dù hoàn toàn hay từng phần, đang mở ra một bước ngoặt lịch sử. Liên minh này hoặc sẽ tái sinh với một cấu trúc cân bằng hơn, hoặc sẽ đối mặt với nguy cơ suy yếu kéo dài.

Trong bối cảnh địa chính trị biến động, câu hỏi không còn là “liệu có xảy ra”, mà là “khi nào và ở mức độ nào”.