Iran nới lỏng gọng kìm vận tải biển

Giữa vòng vây phong tỏa nghìn tỷ đô, Iran vừa phát đi thông điệp mới đầy tính toán khi chính thức cấp phép cho các tàu chở "hàng hóa thiết yếu" đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau cái mác nhân đạo là một hệ thống phân loại quốc gia và cơ chế thu phí khắc nghiệt, biến tuyến hàng hải quan trọng nhất hành tinh thành một "trạm kiểm soát" vạn năng dưới sự điều phối trực tiếp của quân đội Tehran.

Việc mở cửa có chọn lọc cho nông sản và thức ăn chăn nuôi không chỉ cứu vãn chuỗi cung ứng nội địa mà còn là đòn tâm lý chiến nhằm chia rẽ khối liên minh phương Tây đang phản đối việc Iran thu phí đi lại.

Iran xác nhận sẽ cấp phép cho các tàu chở hàng hóa thiết yếu—đặc biệt là nông sản cơ bản và nguyên liệu phục vụ chăn nuôi—đi qua eo biển Hormuz để cập cảng trong nước. Động thái này đánh dấu bước điều chỉnh đáng chú ý sau giai đoạn siết chặt kiểm soát tuyến vận tải chiến lược.

Theo chỉ đạo gửi cơ quan cảng và hàng hải, các tàu phải tuân thủ quy trình phối hợp với cơ quan chức năng Iran, bao gồm cả những tàu đang hoạt động tại Vịnh Oman. Danh sách tàu được phép qua lại sẽ được lập trước nhằm đảm bảo kiểm soát hành trình.

Dù mở cửa, phạm vi “hàng thiết yếu” vẫn chưa được định nghĩa cụ thể, cũng như chưa rõ Iran có tiếp tục hạn chế tàu từ các quốc gia bị coi là thù địch hay không. Điều này khiến cơ chế vận hành thực tế vẫn mang nhiều ẩn số.

Trước đó, sau các diễn biến quân sự liên quan tới Israel và Mỹ, Iran đã phong tỏa eo Hormuz—tuyến đường vận chuyển năng lượng trọng yếu của toàn cầu. Việc nới lỏng lần này vì thế không đơn thuần là kỹ thuật, mà mang ý nghĩa điều chỉnh chiến lược.

Song song, Tehran đang cân nhắc biến Hormuz thành một “trạm thu phí”. Quốc hội nước này đã thông qua đề xuất thu phí quá cảnh, đồng thời xem xét phân loại quốc gia theo ba nhóm: thân thiện, trung lập và thù địch để áp dụng mức độ tiếp cận khác nhau.

Một số quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ hay Thổ Nhĩ Kỳ từng được cho phép đi qua trong giai đoạn trước, trong khi các tàu liên quan tới phương Tây có dấu hiệu rút khỏi khu vực hoặc chịu kiểm soát chặt hơn. Tuy nhiên, cơ chế thu phí cụ thể và điều kiện áp dụng vẫn chưa được công bố rõ ràng.

Động thái của Iran đang vấp phải phản ứng từ phương Tây, khi nhiều lãnh đạo cho rằng việc kiểm soát và thu phí tại tuyến hàng hải chiến lược này là khó chấp nhận.

Trong bối cảnh căng thẳng chưa hạ nhiệt, việc mở lại dòng chảy hàng thiết yếu cho thấy Tehran đang tìm điểm cân bằng giữa gây sức ép và duy trì hoạt động kinh tế tối thiểu. Nhưng với một tuyến đường chi phối phần lớn vận tải năng lượng toàn cầu, mọi thay đổi—even có chọn lọc—đều có thể tạo hiệu ứng lan rộng.