Iran - Mỹ: Khi vũ khí giá rẻ "áp chế" công nghệ tỷ đô

Dù tỷ lệ đánh chặn thành công rất cao, nhưng tốc độ sản xuất tên lửa triệu đô không thể đuổi kịp quy mô chế tạo drone giá rẻ, đặt Washington trước một bài toán cấu trúc nan giải.

Trong các đòn đáp trả chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel, Iran đã mở rộng mục tiêu tấn công ra toàn khu vực, từ Israel, các căn cứ Mỹ cho tới những cơ sở dầu khí chiến lược tại Saudi Arabia và Qatar.

Một phần các cuộc tấn công mang tính trừng phạt sau khi lãnh tụ tối cao Iran cùng nhiều quan chức và dân thường thiệt mạng. Tuy nhiên, việc nhắm vào hạ tầng năng lượng và tuyến hàng hải như eo biển Hormuz cũng cho thấy Tehran đang gây sức ép trực tiếp lên lợi ích kinh tế của các đồng minh Mỹ.

Song song với sức ép quân sự, Iran triển khai chiến lược tiêu hao tài chính: dùng vũ khí rẻ để buộc đối phương phải chi những khoản khổng lồ cho phòng thủ.

Tốc độ sản xuất tên lửa đánh chặn đang là thách thức lớn với Mỹ trong cuộc chiến tại Iran. 

“Dùng Ferrari chặn xe đạp điện”

Chỉ trong ba ngày đầu chiến dịch, Iran đã phóng 165 tên lửa đạn đạo, hai tên lửa hành trình và hơn 500 drone vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Hệ thống phòng không UAE đánh chặn hơn 92% số mục tiêu.

Qatar cũng ghi nhận tỷ lệ đánh chặn tới 96%.

Xét về quân sự, đây là thành công lớn. Nhưng về kinh tế chiến tranh, phép toán lại khác.

Một tên lửa đạn đạo Iran có giá khoảng 1–2 triệu USD. Trong khi đó, drone cảm tử Shahed chỉ khoảng 20.000–50.000 USD mỗi chiếc.

Ước tính Iran chi 177–360 triệu USD cho đợt tấn công vào UAE, nhưng chi phí đánh chặn của UAE có thể lên tới 1,45–2,28 tỷ USD.

Nói cách khác, mỗi USD Iran chi cho drone có thể buộc đối phương phải bỏ ra 20–28 USD để bắn hạ.

Nhà phân tích Gregg Carlstrom của The Economist ví von: đó giống như việc dùng Ferrari để chặn xe đạp điện.

Chiến thuật này cũng từng được Nga áp dụng tại Ukraine khi sử dụng drone Shahed để gây quá tải cho hệ thống phòng không Kyiv.

Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke USS Frank E. Petersen Jr. (DDG 121) phóng tên lửa Standard trong một chiến dịch thuộc khu vực trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ, ngày 28/2. 

Cuộc chạy đua của Mỹ và đồng minh

Trước áp lực gia tăng, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị đề nghị Quốc hội phê duyệt thêm khoảng 50 tỷ USD cho chiến dịch quân sự chống Iran.

Chỉ trong 24 giờ đầu sau khi Mỹ tấn công Iran ngày 28/4, chi phí chiến sự đã lên tới khoảng 779 triệu USD. Một số ước tính cho rằng tổng chi phí ban đầu có thể vượt 5 tỷ USD chỉ trong vài ngày.

Theo mô hình của Penn Wharton Budget Model, nếu xung đột kéo dài, tổng chi phí đối với nền kinh tế Mỹ có thể lên tới 210 tỷ USD, trong đó khoảng 95 tỷ USD là chi phí quân sự trực tiếp.

Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở tiền bạc mà còn ở năng lực sản xuất.

Năm 2025, toàn cầu chỉ sản xuất khoảng 620 tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3. Trong khi đó, Iran có thể phóng lượng drone và tên lửa vượt con số này chỉ trong hai ngày.

Một tên lửa PAC-3 thường mất tới ba năm từ khi đặt hàng đến khi bàn giao, trong khi Iran có thể chế tạo hàng trăm UAV mỗi ngày. Theo Ngoại trưởng Marco Rubio, Tehran sản xuất hơn 100 tên lửa mỗi tháng.

Khoảng cách này phản ánh vấn đề cấu trúc của nhiều nền công nghiệp quốc phòng phương Tây. Trong nhiều thập kỷ, các dây chuyền sản xuất được tối ưu cho thời bình, khiến năng lực tăng sản lượng khi chiến tranh nổ ra trở nên hạn chế.

Kho vũ khí quyết định cục diện

Theo chuyên gia David Jordan, khả năng duy trì tỷ lệ đánh chặn cao phụ thuộc vào lượng dự trữ của mỗi bên.

Israel, Mỹ và các nước Vùng Vịnh hiện đều dựa vào hệ thống phòng không do Mỹ sản xuất, đồng nghĩa cùng chia sẻ một chuỗi cung ứng. Điều này khiến kho tên lửa đánh chặn nhanh chóng bị bào mòn khi xung đột kéo dài.

Washington đang gấp rút bổ sung tên lửa cho các hệ thống Patriot, Standard và THAAD, trong khi cũng tiêu hao nhanh tên lửa Tomahawk và nhiều loại vũ khí phóng từ máy bay.

Nếu Mỹ và Israel phá hủy được các bệ phóng và kho vũ khí của Iran, Tehran có thể cạn nguồn tấn công. Nhưng nếu Iran duy trì được nhịp độ phóng drone và tên lửa, áp lực sẽ ngày càng chuyển sang phía phòng thủ.

Israel tuyên bố đã phá hủy khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa đạn đạo của Iran. Tuy nhiên, các drone Shahed – nhỏ, rẻ và dễ sản xuất – vẫn có thể trở thành mối đe dọa dai dẳng nếu Iran phân tán kho dự trữ của chúng.