Iran lộ chiến thuật đánh nhanh rút gọn?

Trong bối cảnh Mỹ siết chặt phong tỏa trên biển, Iran chuyển sang chiến thuật bất đối xứng với các tàu cao tốc cỡ nhỏ, tạo sức ép lớn lên hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng sống còn của thế giới

Eo biển Hormuz – một trong những tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất toàn cầu – đang trở thành điểm nóng mới khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang. Trước sức ép quân sự và phong tỏa từ phía Mỹ, Iran đã gia tăng sử dụng các tàu tấn công cỡ nhỏ, tốc độ cao, thường được gọi là “tàu muỗi”, nhằm duy trì hiện diện và đe dọa các hoạt động hàng hải trong khu vực.

Động thái này diễn ra sau khi lực lượng hải quân chính quy của Iran chịu nhiều tổn thất trong các cuộc không kích và đụng độ gần đây. Nhiều tàu chiến cỡ lớn bị hư hại hoặc đánh chìm, buộc Tehran phải chuyển hướng sang các lực lượng linh hoạt hơn do Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vận hành.

“Bầy tàu muỗi” khuấy động Hormuz

Khác với các tàu chiến truyền thống, “tàu muỗi” là những phương tiện nhỏ, tốc độ cao, có khả năng cơ động linh hoạt và khó bị phát hiện. Chúng được thiết kế để thực hiện các đòn đánh nhanh, bất ngờ rồi rút lui, gây gián đoạn thay vì đối đầu trực diện.

Theo các đánh giá quốc tế, lực lượng này đã phối hợp với tên lửa và máy bay không người lái (UAV) triển khai từ cả tàu và các vị trí bí mật trên đất liền để tấn công hoặc đe dọa tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz. Ít nhất 20 tàu đã trở thành mục tiêu trong đợt xung đột gần đây.

Iran từng tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz cho đến khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn tại Lebanon. Sau khi Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận, Tehran thông báo mở lại tuyến hàng hải. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, lực lượng IRGC khẳng định khu vực đã quay lại trạng thái kiểm soát chặt chẽ, trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì phong tỏa các cảng biển của Iran.

Chiến lược bất đối xứng

Hải quân IRGC hoạt động độc lập với hải quân chính quy, theo đuổi học thuyết tác chiến du kích trên biển. Thay vì cạnh tranh sức mạnh với các hạm đội hiện đại của Mỹ, lực lượng này tập trung vào chiến thuật quấy rối, phân tán và gây áp lực liên tục.

Ước tính, IRGC sở hữu lực lượng khoảng 50.000 binh sĩ cùng hàng trăm đến hàng nghìn phương tiện, bao gồm tàu cao tốc, tàu ngầm mini và các hệ thống không người lái. Nhiều căn cứ được xây dựng dọc bờ biển và trên các đảo trong Vịnh Ba Tư, cho phép triển khai lực lượng nhanh chóng khi cần thiết.

Một số tàu cao tốc của Iran có thể đạt tốc độ trên 100 hải lý/giờ, giúp tăng khả năng né tránh radar và tiếp cận mục tiêu trong thời gian ngắn. Ban đầu, lực lượng này sử dụng tàu dân sự cải hoán, trang bị súng máy và rocket, nhưng hiện đã được nâng cấp đáng kể về công nghệ và hỏa lực.

Thách thức lớn cho an ninh hàng hải

Trong khi các tàu chiến Mỹ được trang bị hệ thống phòng thủ hiện đại để đối phó với các mối đe dọa này, tàu thương mại lại trở thành mục tiêu dễ tổn thương hơn. Điều này làm gia tăng rủi ro cho chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt khi eo biển Hormuz là nơi trung chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu mỏ thế giới.

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ leo thang vẫn rất cao, đặc biệt nếu Iran triển khai các đợt tấn công bằng UAV quy mô lớn – điều chưa xảy ra nhưng hoàn toàn có thể trong bối cảnh hiện tại.

Hiện lực lượng hải quân Mỹ vẫn duy trì hoạt động phong tỏa ở khoảng cách an toàn, chủ yếu từ Vịnh Oman và biển Arab. Tuy nhiên, Iran đã phát tín hiệu có thể mở rộng phạm vi hoạt động sang các tuyến hàng hải chiến lược khác như Biển Đỏ.

Nguy cơ xung đột lan rộng

Lịch sử đối đầu giữa IRGC và hải quân Mỹ đã kéo dài nhiều năm, với các vụ tiếp cận tốc độ cao, quấy rối tàu chiến và thậm chí bắt giữ thủy thủ Mỹ năm 2016. Trong bối cảnh hiện nay, việc Iran kết hợp “tàu muỗi” với UAV và tên lửa chi phí thấp đang làm thay đổi cán cân rủi ro.

Các hệ thống giá rẻ nhưng linh hoạt này có thể gây thiệt hại đáng kể cho những mục tiêu có giá trị cao, tạo ra một thách thức mới cho các lực lượng hải quân hiện đại.

Khi căng thẳng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng chiến lược, nơi mọi động thái quân sự đều có thể kéo theo hệ lụy lớn đối với an ninh năng lượng và kinh tế toàn cầu.