Hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản mã hóa: Gỡ nút thắt từ "vùng xám"

Việt Nam đang đẩy nhanh việc xây dựng khung pháp lý cho tài sản mã hóa, bao gồm thí điểm sàn giao dịch tiền số và hoàn thiện Luật Công nghiệp Công nghệ số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra tầm nhìn và mục tiêu toàn diện cho đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong đó, việc làm chủ các công nghệ chiến lược, đặc biệt là công nghệ số như blockchain, được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm.

Việt Nam đang đẩy nhanh việc xây dựng Luật Công nghiệp Công nghệ số, trong đó có nội dung quan trọng về "tài sản số" và "tài sản mã hóa". Dự thảo luật này dự kiến trình Quốc hội vào tháng 5 tới, đánh dấu bước tiến lớn trong việc đưa tài sản mã hóa vào khuôn khổ pháp lý.

Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng, ban hành ngày 1/3, tiếp tục cụ thể hóa quyết tâm của Đảng và Chính phủ trong việc thúc đẩy kinh tế số. Theo đó, Bộ Tài chính được giao phối hợp với Ngân hàng Nhà nước xây dựng khung pháp lý cho tài sản số ngay trong tháng 3 này. Đáng chú ý, Bộ Tài chính cũng sẽ trình Chính phủ ban hành nghị quyết thí điểm vận hành sàn giao dịch tiền số.

Hợp thức hóa nguồn lực kinh tế "vùng xám"

Việt Nam đang từng bước thử nghiệm khung pháp lý cho dịch vụ tài sản mã hóa, đặc biệt là sàn giao dịch tài sản số. Đây không chỉ là bước đầu trong quá trình luật hóa mà còn mở đường khai thác nguồn lực kinh tế "vùng xám" chưa được định danh. Theo Chainalysis, dòng tiền từ tài sản mã hóa vào Việt Nam giai đoạn 2022-2024 ước tính hơn 100 tỷ USD.

Hiện Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ sở hữu tài sản mã hóa cao nhất thế giới. Báo cáo của Triple A cho thấy khoảng 17 triệu người Việt sở hữu tài sản mã hóa (chiếm 17% dân số), xếp thứ 5 toàn cầu. Việt Nam cũng đứng thứ 3 về mức độ chấp nhận tài sản mã hóa năm 2023 và thứ 7 về số lượng người sở hữu năm 2024. Những con số này cho thấy một nền kinh tế phi chính thức đang phát triển mạnh, đòi hỏi chính sách hợp lý để quản lý và đưa vào hệ thống tài chính chính thống.

Việc xây dựng khung pháp lý không chỉ giúp kiểm soát rủi ro mà còn tạo điều kiện để tài sản mã hóa đóng góp vào nền kinh tế. Nhà nước có thể thu thuế từ giao dịch, giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư và bảo vệ người tiêu dùng trước những sàn giao dịch thiếu minh bạch. Đồng thời, đây cũng là điều kiện để Việt Nam thoát khỏi danh sách giám sát tăng cường của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính Toàn cầu (FATF), qua đó thúc đẩy ứng dụng blockchain trong nhiều lĩnh vực như tài chính, logistics, y tế, giáo dục…

Bài học từ thế giới

Nhiều quốc gia đã sớm ban hành chính sách để quản lý và phát triển thị trường tài sản số. Thái Lan từ năm 2018 đã có quy định quản lý chặt chẽ các hoạt động chào bán tài sản số và token, gần đây còn xem xét cho phép niêm yết Bitcoin ETF và thí điểm sử dụng Bitcoin trong giao dịch thanh toán.

Hoa Kỳ cũng có sự điều chỉnh trong chính sách với tài sản mã hóa. Chính quyền Tổng thống Donald Trump thay vì thúc đẩy tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), đã chuyển trọng tâm sang stablecoin, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường Mỹ mà còn tác động đến chính sách quản lý tài sản số trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Lộ trình phát triển khung pháp lý

Việt Nam có thể triển khai khung pháp lý tài sản mã hóa theo hai giai đoạn: giai đoạn đầu là thử nghiệm khung pháp lý, sau đó ban hành các nghị định chi tiết khi Luật Công nghiệp Công nghệ số được thông qua. Cơ chế thử nghiệm có thể áp dụng tại các trung tâm tài chính theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 136/2024/QH15, cho phép TP.HCM và Đà Nẵng thực hiện thí điểm.

Một thách thức lớn là bảo vệ các sàn giao dịch tài sản mã hóa trước nguy cơ tấn công mạng, như vụ Mt. Gox (Nhật Bản) hay Bybit, gây thiệt hại hàng tỷ USD. Do đó, tiêu chí kiểm soát rủi ro cần được thiết lập ngay từ giai đoạn thử nghiệm.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý mang tính cạnh tranh quốc tế để thu hút dòng vốn từ nền kinh tế phi chính thức vào hệ thống chính thống. Nếu các quy định thiếu linh hoạt, thị trường tài sản mã hóa trong nước có thể gặp khó khăn trong việc phát triển bền vững.

Một hành lang pháp lý vững chắc không chỉ giúp Việt Nam kiểm soát tài sản mã hóa hiệu quả mà còn tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế số.