"Hòa bình phải đi kèm bảo chứng"

Tổng thống Donald Trump có thể tuyên bố thời điểm bắt đầu, nhưng Iran mới là bên nắm giữ chiếc chìa khóa để chấm dứt cuộc chiến. Thay vì đầu hàng, Tehran đang ra giá cho một kịch bản "cùng thắng hoặc cùng diệt", buộc Mỹ và Israel phải đối mặt với một thực tế: Sức mạnh không quân không thể khuất phục được tư duy chiến tranh bất đối xứng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố ông nắm quyền quyết định thời điểm kết thúc chiến sự với Iran. Nhưng thực tế đang cho thấy cán cân không nằm trọn trong tay Washington.

Iran khẳng định thay vì đầu hàng, nước này sẽ ngừng bắn nếu được đáp ứng điều kiện. 

Trong tuần qua, Iran liên tục phát tín hiệu rõ ràng: không đầu hàng, chỉ ngừng bắn khi các điều kiện được đáp ứng. Theo các nguồn tin, Tehran coi xung đột hiện tại là mối đe dọa sống còn, buộc phải khôi phục năng lực răn đe và loại bỏ nguy cơ bị tấn công trong tương lai.

Một quan chức phương Tây nhận định, việc chỉ tập trung vào quyết định từ phía Mỹ là thiếu sót, bởi Iran đang chủ động định hình cuộc chơi theo cách của mình.

Những dấu hiệu hiện tại cho thấy Tehran đã sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài. Một nguồn tin từ Iran khẳng định nước này sẽ không rút lui, ngay cả khi xung đột kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm. Thông điệp được đưa ra mang tính răn đe rõ rệt: nếu Iran bị đẩy tới bờ vực, toàn bộ khu vực cũng khó tránh khỏi hệ lụy.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tiếp tục đóng vai trò mũi nhọn, triển khai các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu liên quan đến Mỹ, hạ tầng vùng Vịnh và các tuyến vận tải quốc tế.

Theo các nguồn phân tích, động lực của Tehran không chỉ là quân sự, mà còn xuất phát từ niềm tin rằng một lệnh ngừng bắn thiếu ràng buộc sẽ chỉ mở đường cho vòng xung đột mới.

Ngoại giao tắc nghẽn

Lãnh đạo Iran khẳng định sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào mang tính tạm thời. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf nhấn mạnh chỉ khi “mối đe dọa chiến tranh bị loại bỏ hoàn toàn”, Tehran mới dừng các hoạt động quân sự.

Sự ra đi của ông Ali Larijani có thể khiến tiến trình ngoại giao Mỹ - Iran bế tắc hơn nữa. 

Trong khi đó, các kênh đối thoại gần như đóng băng. Phía Mỹ cho rằng điều kiện từ Iran chưa đủ hấp dẫn, còn Tehran bác bỏ thông tin về việc muốn đàm phán hoặc nối lại liên lạc.

Những nỗ lực trung gian trong khu vực cũng không đạt tiến triển đáng kể. Các diễn biến leo thang, đặc biệt là các vụ tấn công nhằm vào giới lãnh đạo Iran, càng khiến triển vọng ngoại giao thêm mong manh.

Một số đánh giá cho rằng nếu Mỹ rút khỏi xung đột, Iran có thể giảm nhắm vào các mục tiêu Mỹ để tuyên bố đạt được mục tiêu răn đe. Tuy nhiên, khả năng Tehran tiếp tục gây sức ép lên Israel và khu vực vẫn hiện hữu.

Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu – đứng trước nguy cơ bị kiểm soát chặt, khi Iran có thể quyết định luồng tàu qua lại.

Tính toán cho cuộc chiến dài

Theo các chuyên gia, Iran đang theo đuổi hai mục tiêu song song: hạn chế tổn thất trong nước và buộc Mỹ cùng kinh tế toàn cầu phải trả giá đủ lớn.

Biểu ngữ tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tại Tehran hôm 14/3. 

Lá bài quan trọng nhất của Tehran là eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí thế giới. Khả năng gây gián đoạn tuyến đường này mang lại cho Iran lợi thế chiến lược đáng kể.

Dù Mỹ và Israel tuyên bố đã tấn công hàng nghìn mục tiêu, Iran vẫn duy trì nhịp độ phản công. Các nguồn tin cho biết nước này tiếp tục sản xuất tên lửa tại các cơ sở bí mật, nhiều trong số đó nằm sâu dưới lòng đất.

Thay vì dồn dập, Tehran điều chỉnh nhịp độ tấn công để kéo dài xung đột. Chỉ cần duy trì áp lực ở mức đủ lớn, họ vẫn có thể gây thiệt hại và giữ thế đối đầu.

Chiến lược này phản ánh rõ cách tiếp cận quen thuộc: không cần thắng nhanh, chỉ cần khiến đối phương không thể kết thúc cuộc chiến theo ý muốn.

Dù kết cục còn bỏ ngỏ, một điều đã rõ: Iran không tìm kiếm một lệnh ngừng bắn đơn thuần, mà đang biến chiến sự thành công cụ mặc cả, nhằm giành lại thế răn đe và vị thế trong khu vực.