Hệ lụy cuộc chiến Isrel - Iran đối với kinh tế toàn cầu

Al Jazeera vừa có bài phân tích với tiêu đề trên, nội dung như sau:

(https://www.aljazeera.com/.../what-would-an-israel-iran...)

Khi cuộc chiến Israel và Iran bước sang ngày thứ tư, lo ngại đang gia tăng về khả năng cuộc xung đột lan rộng ra khu vực Trung Đông – nơi sản xuất dầu khí quan trọng bậc nhất thế giới. Dù thị trường chứng khoán bị chấn động sau cuộc tấn công bất ngờ của Israel hôm thứ Sáu, giá cổ phiếu sau đó đã dần ổn định.

Sau khi Israel tiêu diệt nhiều tướng lĩnh cấp cao và nhà khoa học hạt nhân Iran, họ tiếp tục tấn công vào ngành năng lượng hóa thạch của Iran vào thứ Bảy, gây cháy lớn tại mỏ khí South Pars. Theo chính quyền Iran, hơn 220 người đã thiệt mạng, bao gồm ít nhất 70 phụ nữ và trẻ em.

Iran đáp trả bằng loạt tên lửa đạn đạo và UAV, trong đó một số ít đã xuyên thủng hệ thống phòng thủ Israel, khiến ít nhất 24 người thiệt mạng.

Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran rằng các đợt tấn công tiếp theo “sẽ còn tàn khốc hơn”, thúc giục Tehran đạt thỏa thuận hạt nhân “trước khi không còn gì để cứu vãn.”

DẦU MỎ TĂNG GIÁ – TÁC NHÂN GÂY SỐC KINH TẾ

Dầu Brent – chuẩn giá toàn cầu – tăng gần 7% so với ngày thứ Năm, đạt 74,60 USD/thùng vào sáng thứ Hai. Sự leo thang giá phần lớn do lo ngại về khả năng gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 21 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương một phần ba lượng dầu vận chuyển qua đường biển toàn cầu.

Với chiều rộng chỉ khoảng 33km, tuyến vận tải tại Hormuz rất dễ bị tấn công. Truyền thông Iran dẫn lời nghị sĩ Esmail Kosari cho biết Tehran đang cân nhắc đóng eo biển này nếu xung đột tiếp diễn.

Goldman Sachs cảnh báo trong kịch bản xấu nhất, giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng. Tuy nhiên, trong chiến tranh Iran–Iraq (1980–1988), Hormuz chưa bao giờ bị đóng hoàn toàn. Hơn nữa, việc phong tỏa eo biển này cũng sẽ cắt đứt nguồn thu xuất khẩu của chính Iran, đặc biệt là với thị trường Trung Quốc.

LẠM PHÁT TOÀN CẦU VÀ ÁP LỰC LÊN NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất các mặt hàng như thực phẩm, quần áo, hóa chất cũng tăng theo, đẩy lạm phát toàn cầu lên cao. Các quốc gia nhập khẩu dầu sẽ phải đối mặt với tăng trưởng chậm lại và mức giá tiêu dùng cao hơn nếu xung đột kéo dài.

Theo chuyên gia Hamzeh Al Gaaod (TS Lombard), các ngân hàng trung ương thuộc nhóm G7 đang cắt giảm lãi suất và sẽ lo ngại về nguy cơ cú sốc giá năng lượng. Ngân hàng Anh đã hạ lãi suất cơ bản xuống 4,25%, trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chưa giảm, do ảnh hưởng từ chính sách thuế quan của chính quyền Trump.

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH BIẾN ĐỘNG MẠNH

Phố Wall lao dốc sau đòn tấn công Israel: S&P 500 giảm 1,1%, Nasdaq giảm 1,3%. Tại Trung Đông, chỉ số EGX 30 của Ai Cập mất 7,7%, Tel Aviv 35 giảm 1,5%. Châu Âu cũng giảm nhẹ: DAX của Đức và CAC 40 của Pháp mất hơn 1,1%, FTSE 100 của Anh giảm 0,5%.

Tuy nhiên, cổ phiếu các công ty quốc phòng như BAE Systems (Anh), Lockheed, Northrop Grumman, RTX (Mỹ) đều tăng. Cổ phiếu BP và Shell cũng tăng gần 2% và hơn 1%. Vàng tăng lên 3.426 USD/ounce, gần mức kỷ lục 3.500 USD vào tháng 4.

Sáng thứ Hai, đà bán tháo chững lại khi giá dầu và vàng giảm nhẹ, thị trường cổ phiếu phục hồi. Giới đầu tư dường như kỳ vọng xung đột không lan rộng, đặc biệt khi Iran chưa tấn công tài sản quân sự Mỹ.

NGÀNH HÀNG KHÔNG GIÁN ĐOẠN DO ĐÓNG CỬA KHÔNG PHẬN

Nhiều hãng hàng không tạm ngừng hoặc hủy chuyến bay trong khu vực Trung Đông:

- Emirates, hãng hàng không lớn nhất Trung Đông, ngừng bay đến/đi từ Iraq, Jordan, Lebanon và Iran đến ngày 30/6.

- Etihad hủy tất cả các chuyến giữa Abu Dhabi và Tel Aviv đến hết Chủ nhật, đồng thời chuyển hướng nhiều tuyến khác.

- Qatar Airways hủy tạm thời các chuyến bay đến Iran, Iraq và Syria.

Iran cũng đã đóng cửa không phận, theo hãng tin IRNA. Iraq đình chỉ mọi hoạt động hàng không và đóng cửa không phận phía Đông – nơi có một trong những tuyến bay nhộn nhịp nhất thế giới giữa châu Á và châu Âu. Jordan cũng “tạm thời” đóng không phận để tránh nguy cơ leo thang.

KẾT LUẬN: ĐIỂM NÓNG TOÀN CẦU

Theo Al Gaaod, ngành du lịch Trung Đông có thể chỉ bị gián đoạn trong thời gian ngắn và sẽ sớm phục hồi. Tương tự, nếu các cuộc tấn công vẫn được kiểm soát, thị trường tài chính toàn cầu có khả năng hồi phục trở lại.

Tuy nhiên, nếu chiến tranh toàn diện bùng nổ, tác động đến năng lượng, hàng không, lạm phát và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ cực kỳ nghiêm trọng.