Hãy sẵn sàng cho sự đột phá

Sự đột phá có thể rắc rối nhưng chắc chắn thú vị, đau đớn mà tự do, bất ổn nhưng tràn đầy năng lượng. Cảm nhận về nó như thế nào là tùy vào quan điểm của bạn.

Năm 1992, công ty quảng cáo TBWA của Mỹ đã đăng ký thành công tên thương hiệu Disruption (Đột phá). Kể từ đó, cụm từ này nhanh chóng trở nên phổ biến. Ngày nay, từ disruption chuyên dùng để mô tả những hiệu ứng mà Internet và các thiết bị công nghệ mới đã tạo ra trên mọi mặt đời sống như kinh doanh, thành phố, quản lý, hoạt động của các tổ chức phi chính phủ và cuộc sống con người nói chung. Về cơ bản, đột phá là một sự kiện nhằm chấm dứt tình trạng hiện tại, tạo ra sự thay đổi trong chính những gì từng được coi là bình thường.

Ở đây, chúng tôi muốn chỉ ra rằng đột phá không chỉ áp dụng trong đổi mới sáng tạo (innovation) – dù đây là định nghĩa về đột phá của Giáo sư Clayton Christensen, Đại học Harvard trong cuốn Innovator’s Dilemma. Cuốn sách đó tuyệt vời, nhưng chúng tôi không đồng ý với định nghĩa của ông. Với chúng tôi, sự đột phá diễn ra ngay trong cách suy nghĩ, giao tiếp và hành động của con người, cũng như cách mà nó buộc các mô hình kinh doanh phải thay đổi. Thế giới ngày nay đã trở thành một đấu trường cạnh tranh khốc liệt và như nhà phân tích Brian Solis đã viết, chúng ta đang sống trong thời đại của Thuyết tiến hóa số (Digital Darwinism). Chúng ta chỉ có thể lựa chọn: đột phá hoặc là chết.

Giáo sư Christensen định nghĩa sản phẩm đột phá (disruptive product) là sản phẩm hoàn toàn mới, giải quyết được vấn đề của một thị trường mà trước đó chưa từng có giải pháp. Ông gọi đây là đột phá thị trường. Mặt khác, nếu một sản phẩm đơn giản hơn, có giá thành rẻ hơn hay có nhiều tính năng thuận tiện cho người dùng được phát triển từ một giải pháp có sẵn, thì nó được gọi là sản phẩm đột phá cấp thấp (low-end disruption). Theo cách giải thích của Clayton thì Aribnb và Google AdWords thuộc nhóm đột phá thị trường, còn Uber là đột phá cấp thấp. Nhưng dù là cấp thấp hay không thì Uber cũng đã khiến khách hàng thay đổi cách suy nghĩ và hành động, dẫn đến thay đổi cả thói quen lẫn trải nghiệm cuộc sống của họ. Uber còn làm đảo lộn vô số doanh nghiệp taxi – những người vẫn nghĩ rằng công việc của họ vĩnh viễn được đảm bảo an toàn.

Khi công nghệ mới xuất hiện và phát triển chóng mặt thì mọi tổ chức ở mọi lĩnh vực đều phải đối mặt với những thách thức to lớn, chứ không riêng gì các công ty công nghệ. Đã đến lúc phải thay đổi suy nghĩ và cách tư duy. Bạn đã sẵn sàng cho đột phá chưa? Chúng ta sẽ khám phá 15 nhân tố đột phá gồm: 3 nhân tố về tư duy cần thiết để có thể nắm bắt trọn vẹn những sản phẩm/phát minh đột phá; và 12 công nghệ dẫn đầu. Những công nghệ này được chia thành 3 nhóm. Nhóm đầu tiên bao gồm những công nghệ có sức lan tỏa nhất và hầu như áp dụng được trong mọi lĩnh vực. Nhóm thứ hai là các ứgn dụng cụ thể mà chúng ta có thể tận dụng. Nhóm cuối cùng là các công nghệ độc lập. Một số website hay ứng dụng được đề cập có thể sẽ trở nên lỗi thời, vì thế bạn cần phải tìm ra phiên bản phù hợp nhất cho bản thân mình và tổ chức.

Không một công nghệ hay lối tư duy nào có thể tồn tại độc lập. Tất cả những công nghệ đều cần được sử dụng kết hợp với những công nghệ khác. Và trong mọi trường hợp, tư duy đúng đắn luôn là nhân tố quyết định.

Start-up và đột phá

Sự thật là, danh xưng người đột phá thường được trao cho các công ty khởi nghiệp, còn cái tên kẻ gây gián đoạn lại bị gán cho nhiều doanh nghiệp lâu năm. Tuy nhiên, đây không phải là bức tranh toàn cảnh. Rất nhiều nhân viên chủ chốt trong các công ty hoạt động lâu năm có khả năng tạo ra sự đột phá, vàngược lại, có vô số start-up lại không hề đột phá như cái danh hiệu mà họ tự nhận.

Nhiều diễn giả thuộc cộng đồng khởi nghiệp thường tuyên bố rằng: “Công ty start-up X của chúng tôi sẽ đem đến sự đột phá cho thị trường Y”. Nói cách khác, những người này đang ví von “Chúng tôi là Airbnb trong thị trường Y”. Với tuyên bố này, họ cũng kỳ vọng công ty của mình được định giá lên tới hàng tỷ USD, hay là một start-up kỳ lân, mặc dù phần lớn các công ty khởi nghiệp với tham vọng này đều không đạt được thành công như mong đợi.

Ngay cảkhi họ đã thực sự đột phá, thì cũng không cónghĩa là họ chắc chắn sẽ thành công. Những doanh nghiệpnày có thể đã phá vỡ các quy tắc truyền thống, nhưng họ không biết cách khiến cho sáng kiến đột phá của mình sinh ra tiền. Napster, doanh nghiệp đi tiên phong trong lĩnh vực chia sẻ tập tin (file-sharing), là một ví dụ điển hình. Và chúng tôi cũng tin rằng nhà đồng sáng lập Sean Parker sau đó đã rút kinh nghiệm từ lần thất bại đầu tiên này.

Mỗi năm có hơn 100 triệu doanh nghiệp mới được thành lập trên toàn cầu và 70% các doanh nghiệp này biến mất trong 3 năm đầu tiên. Khởi nghiệp là một cuộc chiến khốc liệt. Giới trẻ ngày xưa thích tham gia các ban nhạc rock; còn giới trẻ ngày nay lại thích khởi nghiệp. Khi chúng tôi mới chân ướt chân ráo vào lĩnh vực công nghệ, lúc đó khái niệm khởi nghiệp vẫn chưa được biết đến rộng rãi và có rất ít người khởi nghiệp. Sống trong thời đại này, nếu không phải chính bạn đang làm việc trong một start-up, thì ít nhất bạn cũng quen biết ai đó đang làm việc tại những công ty này.

Một điểm cần lưu ý là có vài doanh nhân suy nghĩ về đột phá nhiều hơn những người khác. Một số người có thể sẽ thất bại bởi vì họ quá khao khát thành công đến nỗi chấp nhận mọi cơ hội xảy đến; và khi chuyển hướng quá nhanh thì dễ dẫn đến việc mất trọng tâm và tầm nhìn. Biết chọn đúng thời điểm chính là yếu tố mấu chốt. Nếu bắt đầu quá sớm, bạn có thể sẽ hủy dhoại cả một công ty khởi nghiệp. Ngược lại, cũng có những người vì quá thận trọng, sợ hãi và chịu ảnh hưởng bởi tư duy “doanh nghiệp lớn” mà đi quá chậm và quên mất sứ mệnh mang lại giá trị đích thực cho khách hàng. Một số người lại có tầm nhìn và hệ sinh thái quá hẹp, không thể nghĩ ra những ý tưởng đột phá mà người dùng đang cần. Đặc biệt, hầu hết các công ty khởi nghiệp đều sẽ bị các đối thủ cạnh tranh vượt mặt. Họ sẽ không tìm được nguồn trợ vốn, không có đủ doanh thu và sẽ tiêu hết toàn bộ số tiền họ có. Chúng ta đã từng thấy các ban nhạc ngủ trong xe tải, lái xe xuyên đêm để theo đuổi giấc mơ của họ. Tương tự như vậy, hầu hết các nhà khởi nghiệp phải sẵn sàng hy sinh mọi thứ, nếu họ muốn tạo ra sự thay đổi và đạt được thành công mà họ mơ ước.

Tuy nhiên những công ty khởi nghiệp thành công không phải lúc nào cũng có sự đột phá. Việc đột phá không nhất thiết phải làm cho sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn tốt hơn, rẻ hơn hay nhanh hơn. Vì vậy, trước khi chúng ta đi tiếp, hãy để chúng tôi giúp bạn định nghĩa lại sự đột phá là gì.

Đối với một công ty khởi nghiệp, điều quan trọng là họ phải có một môi trường khuyến khích và ưu tiên sự khám phá. Mô hình khởi nghiệp tinh gọn của Eric Ries nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa công ty trong đó hướng tới việc xây dựng một điều gì đó mới mẻ, đo lường kết quả và áp dụng những gì đã biết vào giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Xây dựng, đo lường, học hỏi. Đó là câu thần chú mà nhiều doanh nhân thành công đã vận dụng.

Ngoài ra, nhiều công ty khởi nghiệp đang có tầm nhìn hẹp và các mục tiêu rời rạc. Thiếu nhận thức và thiếu hiểu biết về các lĩnh vực đột phá sẽ đe dọa đến sự phát triển của công ty. Họ sẽ rơi vào các điểm mù nếu không có kiến thức rõ ràng về cách áp dụng các nguồn lực mới, chẳng hạn như một start-up tập trung vào việc tạo thị trường mua bán chia sẻ nhiều bên nhưng lại không biết về thanh toán trực tuyến hay phân tích dữ liệu lớn (big data) để hoàn thiện sản phẩm.

Có rất nhiều thứ mà các công ty khởi nghiệp cần học hỏi. Một trong những mục tiêu ở đây là giúp các nhà sáng lập, nhà đầu tư và nhà tư vấn khởi nghiệp phát triển và tăng cường tư duy đột phá để có thể tận dụng triệt để các công nghệ đột phá. Bạn đã sẵn sàng chưa?