Hạn chót 1/5 cận kề: Donald Trump sẽ chọn leo thang hay lùi bước với Iran?

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ – Iran leo thang trở lại tại Trung Đông, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với thời hạn quan trọng liên quan đến việc tiếp tục hoặc mở rộng các hoạt động quân sự, trong khi các lựa chọn chính sách ngày càng bị thu hẹp và gây tranh cãi.

Hạn chót 1/5 và áp lực pháp lý tại Washington

Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973, ông Trump phải đối mặt với hạn chót ngày 1/5 để xin Quốc hội phê chuẩn việc tiếp tục các hoạt động quân sự liên quan đến Iran.

Quy định này giới hạn việc Tổng thống triển khai lực lượng quân sự trong các xung đột kéo dài quá 60 ngày nếu không có sự đồng thuận của Quốc hội. Tuy nhiên, Nhà Trắng vẫn có thể dựa vào các cơ sở pháp lý khác để duy trì hoặc mở rộng hoạt động quân sự.

Một trong những công cụ được nhắc đến là Đạo luật Ủy quyền Sử dụng Vũ lực Quân sự (AUMF), vốn được thông qua từ năm 2001 và 2002, cho phép Tổng thống triển khai lực lượng trong các chiến dịch cụ thể chống khủng bố và xung đột quốc tế.

“Nước cờ pháp lý” và tiền lệ từ các đời Tổng thống

AUMF từng được nhiều chính quyền Mỹ sử dụng để mở rộng phạm vi hành động quân sự.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump cũng từng viện dẫn đạo luật này khi ra lệnh tiêu diệt tướng Iran Qassem Soleimani tại Baghdad năm 2020 – một sự kiện từng khiến căng thẳng Mỹ – Iran leo thang nghiêm trọng.

Các đời Tổng thống trước đó như Barack Obama cũng từng sử dụng AUMF 2001 để mở rộng chiến dịch chống khủng bố sang nhiều khu vực khác nhau.

Theo giới phân tích, việc tiếp tục dựa vào các cơ sở pháp lý cũ có thể giúp ông Trump “linh hoạt” hơn trong hành động quân sự, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng tranh cãi về tính hợp pháp và kiểm soát quyền lực hành pháp.

Tình hình căng thẳng trên thực địa

Trong những tuần gần đây, căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang trên nhiều mặt trận, đặc biệt là trên biển.

Lực lượng Mỹ được cho là đã tiến hành phong tỏa và kiểm soát một số tuyến hàng hải quan trọng, trong khi Iran cũng có các động thái đáp trả bằng việc bắt giữ tàu thương mại.

Các báo cáo cho biết nhiều nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ, cùng lực lượng đổ bộ quy mô lớn, đã được triển khai tới khu vực gần Iran, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột mở rộng.

Đàm phán bế tắc, kênh ngoại giao chưa đóng hoàn toàn

Dù tình hình căng thẳng, các kênh đối thoại giữa hai bên vẫn chưa hoàn toàn bị cắt đứt.

Một số nguồn tin cho biết Iran đã gửi đề xuất thông qua trung gian nhằm tìm kiếm lệnh ngừng bắn kéo dài và mở lại đàm phán về hạt nhân. Tuy nhiên, Mỹ vẫn giữ lập trường cứng rắn, đặc biệt liên quan đến kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải đảm bảo Iran không thể phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời cảnh báo các nỗ lực kéo dài đàm phán chỉ làm gia tăng bất ổn.

Bài toán chiến lược của Nhà Trắng

Giới quan sát cho rằng ông Trump đang đứng trước một lựa chọn khó khăn: hoặc tiếp tục gia tăng áp lực quân sự để đạt “chiến thắng chiến lược”, hoặc tìm cách rút lui nhằm tránh sa lầy vào một cuộc xung đột kéo dài và không được công chúng Mỹ ủng hộ.

Một số học giả nhận định phong cách chính trị của ông Trump thường thiên về “mạo hiểm để tạo kết quả rõ ràng”, nhưng trong bối cảnh hiện tại, mọi quyết định đều có thể kéo theo hệ quả chính trị trong nước, đặc biệt khi Mỹ đang bước vào giai đoạn nhạy cảm về bầu cử.

Nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu

Trên thực địa, các hoạt động quân sự và phong tỏa hàng hải vẫn tiếp diễn, trong khi nguy cơ xung đột lan rộng sang các điểm nóng khác ở Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Trong bối cảnh đó, bất kỳ quyết định nào của Washington trong những ngày tới đều có thể trở thành bước ngoặt, không chỉ với quan hệ Mỹ – Iran mà còn với toàn bộ cục diện an ninh khu vực.