Hạ lãi suất huy động: Giải pháp kích thích tăng trưởng hay con dao hai lưỡi?

Việc giảm LSHĐ có thể làm giảm đi khả năng huy động vốn đầu vào, ảnh hưởng đến tỷ giá và có thể ngày càng nhiều USD bị rút ra khỏi Việt Nam, những điều này sẽ là một đề bài khó cho NHNN trong việc điều hành chính sách tiền tệ năm nay.

Thủ tướng yêu cầu NHNN thanh kiểm tra các ngân hàng thương mại về lãi suất, nhằm đảm bảo việc giảm lãi suất đầu vào thực sự kéo theo giảm lãi suất đầu ra, qua đó kích thích tăng trưởng GDP.

Lãi suất vẫn thấp, ngân hàng gặp khó khăn về vốn

Dù lãi suất huy động (LSHĐ) đã giảm mạnh trong năm 2023 và chạm đáy đầu năm 2024, nhưng từ tháng 4-2024, xu hướng tăng lãi suất đã quay trở lại, lan từ ngân hàng nhỏ đến các ngân hàng lớn. Đầu năm 2025, nhiều tổ chức dự báo LSHĐ có thể tăng nhẹ từ 0,3-1%, và thực tế đã có 12 ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất trong tháng 1, tiếp tục có thêm 6 ngân hàng tăng lãi suất trong nửa đầu tháng 2.

Tuy nhiên, làn sóng tăng lãi suất nhanh chóng bị chặn lại. Ngày 24-2, Thủ tướng ban hành Công điện 19/CĐ-TTg yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có giải pháp kiểm soát lãi suất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp (DN) và người dân. Ngay sau đó, ngày 25-2, NHNN tổ chức họp với hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD), yêu cầu cam kết không tăng lãi suất cho vay. Tiếp theo, Chỉ thị 05/CT-TTg ngày 1-3 tiếp tục nhấn mạnh nhiệm vụ giảm lãi suất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP từ 8% trở lên trong năm 2025.

Giảm lãi suất: Liều thuốc hay tác dụng phụ?

Việc giảm lãi suất là tín hiệu tích cực cho DN và người dân, đồng thời ngăn chặn nguy cơ cạnh tranh lãi suất giữa các ngân hàng nhỏ. Tuy nhiên, bản thân các ngân hàng cũng gặp nhiều áp lực thanh khoản, khiến họ phải điều chỉnh lãi suất huy động. Phần lớn LSHĐ hiện tập trung vào kỳ hạn ngắn, vì vậy để cân đối vốn, nhiều ngân hàng buộc phải tăng lãi suất kỳ hạn dài. Đồng thời, các yếu tố như biến động giá vàng, tỷ giá cũng tác động đến chính sách lãi suất của ngân hàng.

Số liệu cho thấy, đến cuối năm 2024, tổng dư nợ của 27 ngân hàng niêm yết đạt 11,85 triệu tỷ đồng, tăng 18% so với đầu năm, trong khi tổng tiền gửi chỉ đạt 11,14 triệu tỷ đồng, tăng 13%. Chênh lệch huy động - cho vay khiến nhiều ngân hàng rơi vào trạng thái cấp tín dụng vượt quá nguồn vốn huy động. Điều này làm tăng rủi ro thanh khoản, đặc biệt với các ngân hàng nhỏ có bộ đệm tài chính yếu.

Thách thức từ tỷ giá và dòng vốn ngoại

Một vấn đề khác là giảm lãi suất VNĐ có thể khiến chênh lệch giữa lãi suất VNĐ trong nước và lãi suất USD trên liên ngân hàng nới rộng, gây áp lực lên tỷ giá USD/VNĐ. Từ đầu năm 2025, khối ngoại đã bán ròng hơn 16.600 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán, nâng tổng giá trị rút vốn ngoại từ đầu năm 2023 đến nay lên hơn 134.000 tỷ đồng (tương đương 5,2 tỷ USD).

Để hỗ trợ thanh khoản, NHNN đã dừng phát hành tín phiếu từ ngày 5-2 và triển khai các hợp đồng cho vay OMO kỳ hạn 91 ngày nhằm cung ứng nguồn vốn dài hạn hơn cho hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, nếu không cân bằng hợp lý, chính sách giảm lãi suất có thể gây tác động ngược, ảnh hưởng đến tỷ giá và dòng vốn đầu tư.

Việc giảm lãi suất có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng đi kèm rủi ro với hệ thống ngân hàng. Bài toán đặt ra là làm thế nào để vừa hỗ trợ DN, người dân, vừa đảm bảo ổn định thanh khoản và duy trì sức hút của kênh tiền gửi trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ chứng khoán, bất động sản, vàng và ngoại tệ.