Hạ lãi suất chưa chắc đã kích thích dòng tiền

Dù các ngân hàng thương mại đã đồng loạt hạ lãi suất huy động theo chỉ đạo từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, nhưng khả năng giảm sâu hơn vẫn còn nhiều hạn chế.

Xu hướng giảm lãi suất huy động lan rộng

Sau khi Chính phủ chỉ đạo về chính sách lãi suất, các ngân hàng thương mại (NHTM) đã lần lượt điều chỉnh lãi suất huy động (LSHĐ), kéo mức lãi suất dưới 6%. Tính đến ngày 5/3, 12 ngân hàng đã giảm LSHĐ từ 0,1-0,7%/năm ở hầu hết các kỳ hạn, chỉ còn 6 ngân hàng duy trì mức 6-6,1%/năm cho kỳ hạn từ 12 tháng trở lên. Đợt giảm lãi suất này không chỉ diễn ra tại các ngân hàng trong nước mà cả ngân hàng nước ngoài như Hong Leong Việt Nam, Indovina Bank (IVB) cũng tham gia.

Tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 2-2025, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Đào Minh Tú nhấn mạnh rằng, để thúc đẩy tăng trưởng, cần mở rộng đầu tư, đồng thời giải quyết hai yếu tố quan trọng: đảm bảo nguồn vốn và nâng cao khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp (DN) cũng như nhà đầu tư.

Hiện nguồn vốn đầu tư đến từ nhiều kênh, gồm ngân sách, đầu tư tư nhân, vốn nước ngoài và hệ thống ngân hàng. Với ngành ngân hàng, để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế đạt mục tiêu 8%, NHNN đặt mức tăng trưởng tín dụng năm 2025 khoảng 16%, tương ứng với việc bơm thêm 2,5 triệu tỷ đồng ra nền kinh tế.

Lãi suất vay chưa thể giảm nhanh

Dù giảm LSHĐ là một trong những điều kiện giúp kéo giảm lãi suất cho vay, nhưng theo Phó Thống đốc, năm 2024 lãi suất cho vay đã giảm trung bình 1,1% so với cuối năm 2023. Các NHTM có vốn nhà nước thậm chí giảm mạnh hơn, khoảng 1,4-1,6%. Tuy nhiên, một số ngân hàng lại điều chỉnh tăng nhẹ LSHĐ sau Tết do lượng tiền gửi dồi dào, song trước chỉ đạo của NHNN, các đơn vị này đã nhanh chóng điều chỉnh giảm trở lại.

Tại cuộc họp với NHNN ngày 25-2, các ngân hàng tiếp tục cam kết giảm lãi suất. Ông Lê Ngọc Lâm, Tổng giám đốc BIDV, khẳng định dù đầu năm có tăng nhẹ LSHĐ với kỳ hạn trên 24 tháng, nhưng ngân hàng vẫn sẽ hạ lãi suất cho vay để hỗ trợ DN và người dân. Trong khi đó, Agribank cũng thông báo giảm sàn lãi suất cho vay từ 0,2-0,5%/năm trong tháng 2, đồng thời triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi quy mô lớn.

Trên thực tế, thị trường gần đây đã xuất hiện nhiều gói tín dụng giá rẻ với lãi suất chỉ từ 6%/năm, thậm chí thấp hơn. Đây được xem là động thái tích cực khi NHNN định hướng tăng tín dụng 16%, bơm ra khoảng 2,5 triệu tỷ đồng.

Tiếp cận vốn – bài toán chưa có lời giải dễ dàng

Mặc dù ngành ngân hàng đang nỗ lực giảm lãi suất và thúc đẩy tín dụng, nhưng việc tiếp cận vốn không hề đơn giản. Một chuyên gia tài chính nhận định, LSHĐ giảm thường cần độ trễ 3-6 tháng mới tác động đến lãi suất cho vay. Hơn nữa, mức tăng LSHĐ từ giữa năm 2024 không đáng kể (chỉ 0,71%), nên dư địa giảm lãi suất không còn nhiều. Nếu hạ LSHĐ quá sâu, dòng tiền có thể chảy sang các kênh đầu tư khác, ảnh hưởng đến nguồn vốn huy động của ngân hàng.

Điều đáng chú ý là dù nhiều ngân hàng tung ra các gói tín dụng lãi suất hấp dẫn, nhưng không phải ai cũng tiếp cận được. Mức lãi suất ưu đãi 6,2-6,5%/năm chủ yếu dành cho DN có sức khỏe tài chính tốt. DN có tiềm lực kém hơn sẽ phải chịu lãi suất cao hơn hoặc thậm chí không được vay theo nguyên tắc thị trường.

Về phía DN, nhiều đơn vị nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn. Đại diện Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP.HCM cho biết, DN trong ngành chủ yếu là DN nhỏ, siêu nhỏ, nên rất cần các chính sách ưu đãi để tăng khả năng cạnh tranh. Tương tự, Hiệp hội DN TP.HCM (HUBA) cũng cho hay, dù 69,5% DN có doanh thu tăng trong tháng 2, nhưng vẫn có đến 30,4% DN gặp khó khăn.

Với chi phí đầu vào tăng cao, 39% DN cho biết lợi nhuận bị thu hẹp, ảnh hưởng đến niềm tin kinh doanh. Do đó, HUBA kiến nghị NHNN tiếp tục gia hạn chính sách giảm lãi suất vay, cơ cấu lại nợ và giữ nguyên nhóm nợ theo Thông tư 02.

Lãi suất không phải yếu tố quyết định duy nhất

Thực tế, vấn đề lãi suất vay cao hay thấp không chỉ phụ thuộc vào LSHĐ mà còn nhiều yếu tố khác. Hiện một số ngân hàng có thể tiếp cận nguồn vốn nước ngoài với lãi suất 1,5-2,5%/năm, nhưng vẫn duy trì biên lợi nhuận 3-4,5%. Nguyên nhân là do rủi ro tín dụng cao, đặc biệt khi nợ xấu vẫn là bài toán chưa có lời giải, khiến ngân hàng phải dự phòng rủi ro nhiều hơn.

Mặt khác, DN nhỏ và vừa – nhóm có nhu cầu vay vốn với lãi suất thấp nhất – lại thường có sức khỏe tài chính kém, khả năng trả nợ không chắc chắn. Vì vậy, các ngân hàng khó có thể mạnh tay giảm lãi suất nếu không có cơ chế đảm bảo an toàn tín dụng.

Trong bối cảnh đó, nếu muốn bơm vốn ra thị trường một cách hiệu quả, cần có những giải pháp tổng thể hơn, thay vì chỉ trông chờ vào việc hạ lãi suất. Điều quan trọng là làm thế nào để DN nhỏ và vừa có thể tiếp cận vốn dễ dàng hơn, giảm rủi ro cho ngân hàng, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách bền vững.