Google sắp hết miễn phí?

Lâu nay chúng ta sử dụng bộ máy tìm kiếm của Google và vẫn tưởng đây là một dịch vụ miễn phí tuyệt vời. Điều này trước đây có thể đúng, nhưng giờ dịch vụ tìm kiếm của Google đang ngày càng bị méo mó bởi quảng cáo tràn ngập kết quả.

Hãy thử tìm “xe đạp điện” trên điện thoại di động, bạn sẽ thấy bốn năm kết quả trả về đầu tiên là quảng cáo, có trả tiền để được Google cho hiển thị ngay. Kéo đến gần cuối trang các kết quả trả về lại là quảng cáo. Chỉ có vài ba kết quả nằm giữa trang là do thuật toán Google cung cấp khách quan.

Tình hình còn tệ hơn với từ khóa “máy lọc không khí” vì dòng kết quả đầu tiên rất nổi bật là hình ảnh, kèm giá cả, địa chỉ liên lạc... rất bắt mắt; phải chú ý kỹ mới thấy trên góc ghi dòng chữ “sponsored”, tức cũng là quảng cáo trả tiền để được hiển thị.

Với đa số người dùng, họ không quan tâm đường dẫn kết quả là thuộc loại quảng cáo hay không. Trong nhiều trường hợp, chính kết quả quảng cáo lại đúng cái họ đang cần tìm - cứ thế sau vài lần, người dùng phó mặc thông tin cho Google cung cấp, Google đưa gì nhận nấy, không cần biết đó là kết quả tìm kiếm khách quan hay kết quả do trả tiền để được hiển thị.

Chỉ đến khi người dùng tìm kiếm các thông tin đặc thù, họ mới thấy chuyện quảng cáo đã lấy đi sự khách quan của Google như thế nào. Ví dụ, nếu có ai tìm “laptop 17.3 inch”, tức chỉ muốn có thông tin về loại laptop màn hình rất lớn, ít phổ biến, họ sẽ bất ngờ khi thấy các kết quả Google cung cấp ngay đầu trang và có ghi quảng cáo toàn là nói về các loại laptop bình thường, không có chỗ nào bán laptop 17.3 inch cả. Chỉ đến giữa trang với các kết quả không quảng cáo, họ mới có cơ may tìm đúng thông tin đang cần.

Một doanh nghiệp nhỏ vừa ra đời mở cửa hàng bán xe đạp điện hay máy lọc không khí, dù nỗ lực đến đâu cũng khó lòng chen vào các trang kết quả đầu tiên của Google để lọt vào mắt xanh người tiêu dùng. Với các doanh nghiệp lớn, tình hình cũng vậy; sau khi đã thấy được hiệu quả quảng cáo với Google, họ sẽ vướng vào chiếc bẫy khó lòng thoát ra: phải liên tục bỏ tiền cho Google chỉ để bộ máy tìm kiếm này không ngó lơ mình.

Với các dịch vụ khác của Google, mô hình miễn phí để trói chân người dùng rồi sau đó tính chuyện thương mại hóa sau ngày càng rõ nét. Những ai đăng ký một tài khoản Gmail từ lúc dịch vụ này ra đời vào năm 2004, nay ắt hộp thư đã gần hết dung lượng miễn phí.

Lúc mới ra đời Gmail cung cấp dung lượng phải nói là khổng lồ vào lúc đó, 1GB so với chỉ chừng 100MB của Yahoo Mail. Gmail tăng dần dung lượng miễn phí đến năm 2013 thì ngưng ở mức 15GB. Lúc trước ít ai nghĩ làm sao dùng hết 15GB Google cung cấp hoàn toàn miễn phí, nhưng nay khi hộp thư toàn là các tài liệu quan trọng không thể xóa bớt được, khi Gmail báo bạn phải mua thêm dung lượng với một cái giá rất phải chăng (lên 100GB với giá 1,99 đô la/tháng) ắt bạn sẽ tặc lưỡi bấm mua.

Cái khôn khéo của Google là gom nhiều thứ miễn phí vào chung nên ảnh bạn chụp tải lên Google Photos, tài liệu, văn bản lưu lên Google Drive đều tính chung vào dung lượng miễn phí, nên chẳng mấy chốc sẽ có rất nhiều khách hàng miễn phí của Google hiện nay trở thành khách hàng trả tiền.

Thử tưởng tượng có ngày 1 tỉ người dùng Gmail hiện nay trả mỗi người gần 2 đô la/tháng, Google sẽ có ngay 2 tỉ đô la doanh thu mỗi tháng một cách dễ dàng. Và đó chính là dịch vụ Google One bán dung lượng lưu trữ Google vừa mới giới thiệu.

Có lẽ nhận định đã đến thời thu phí người dùng, Google dần dần cắt bỏ các hình thức khuyến mãi trước đây. Ví dụ, trước đây ai mua một máy tính loại chromebook đều được tặng 100 GB xài miễn phí trong hai năm, nay Google cắt xuống còn một năm. Điện thoại Pixel của Google bán kèm với tính năng lưu ảnh không giới hạn lên Google Photos, nay với Pixel 4, ảnh gửi lên mây vẫn chưa có hạn mức nhưng bị nén lại làm giảm chất lượng.

Đi trước Google, Apple đã “dụ dỗ” người dùng đồng bộ hóa dữ liệu trên chiếc iPhone của họ lên mây, tức lưu lên iCloud. Nhưng iCloud miễn phí chỉ có 5GB thế nên một tỷ lệ lớn những người dùng iPhone đang trả tiền cho Apple nâng cấp dung lượng iCloud lên 50GB với giá chỉ 0,99 đô la/tháng.

Dù tiền thu từng người là ít nhưng với cả tỉ người dùng thì khả năng doanh thu từ dịch vụ, cụ thể ở đây là dịch vụ lưu trữ, sẽ rất lớn cho các doanh nghiệp công nghệ như Apple hay Google. Bloomberg ước tính chỉ cần 10% người dùng Gmail đồng ý trả cho Google One 1,99 đô la/tháng, Google sẽ thu về 2,4 tỉ đô la mỗi năm, năm sau sẽ cao hơn năm trước, thu mãi không dứt.