"Gọng kìm" thuế quan: Musk "mắc kẹt" trong vòng xoáy địa chính trị?

Elon Musk thừa nhận tham vọng robot hình người của Tesla đang bị kìm hãm bởi căng thẳng thương mại Mỹ – Trung, khi Trung Quốc siết xuất khẩu đất hiếm – nguyên liệu sống còn với ngành công nghệ cao. Trong cuộc chơi địa chính trị mới, đất hiếm đã trở thành “vũ khí mềm” khiến cả Tesla cũng phải chùn bước.

Giấc mơ robot của Musk bị "bẻ lái" bởi thuế quan. Thương chiến Mỹ - Trung đã không còn là chuyện chính trị, mà là rào chắn công nghệ.

Tesla và canh bạc robot giữa làn khói thương chiến Mỹ - Trung

Tại cuộc họp công bố báo cáo tài chính quý mới nhất, Elon Musk lần đầu lên tiếng thừa nhận một thực tế phũ phàng: tham vọng phát triển thế hệ robot hình người Optimus của Tesla đang đối mặt với lực cản lớn từ cuộc chiến thuế quan leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc.

Theo Musk, việc Bắc Kinh siết chặt xuất khẩu các nguyên tố đất hiếm – vật liệu đầu vào không thể thiếu trong công nghệ cao – đã khiến chuỗi cung ứng của Tesla rơi vào tình trạng tắc nghẽn. Tình thế buộc Tesla phải tìm cách “đàm phán” với chính quyền Trung Quốc để đảm bảo tiếp cận nguồn tài nguyên chiến lược này.

“Trung Quốc muốn chắc chắn rằng đất hiếm không bị sử dụng cho mục đích quân sự. Tesla chỉ dùng chúng để sản xuất robot hình người,” Elon Musk khẳng định, như một cách gián tiếp phủ nhận mọi liên quan đến mục tiêu quân sự hóa mà Bắc Kinh lo ngại.

Thế nhưng, tình hình không đơn giản như một phép giải thích công khai. Hồi đầu tháng, Trung Quốc chính thức áp dụng biện pháp kiểm soát gắt gao đối với xuất khẩu đất hiếm – vốn được dùng trong từ chế tạo vũ khí, sản xuất ô tô điện, cho tới công nghệ robot. Động thái này là đòn đáp trả rõ ràng trước các lệnh thuế nhập khẩu “nặng tay” mà chính quyền Mỹ dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump áp đặt lên hàng hóa Trung Quốc.

Theo đánh giá từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Trung Quốc hiện chiếm thế độc tôn trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, trong khi Mỹ lại chưa có hệ sinh thái thay thế đủ mạnh. Điều này đã biến đất hiếm thành một vũ khí địa kinh tế sắc bén, đủ sức khiến cả những tập đoàn công nghệ hàng đầu như Tesla phải khựng lại.

Canh bạc robot: Tesla có còn là người dẫn đường?

Ngay trong sự kiện báo cáo tài chính, Elon Musk không giấu tham vọng đặt cược tương lai Tesla lên hai trụ cột: ô tô tự lái cấp độ cao và robot hình người sản xuất hàng loạt. Theo ông, đó mới là con đường dài hạn để Tesla thoát khỏi sự phụ thuộc vào doanh thu xe điện truyền thống.

Kế hoạch của Musk là sản xuất 5.000 robot Optimus ngay trong năm nay, trước khi triển khai vào chính các dây chuyền sản xuất của Tesla. Nhưng thiếu hụt đất hiếm – và căng thẳng thương mại chưa có dấu hiệu hạ nhiệt – có thể khiến toàn bộ lộ trình này đổ bể.

Trên thực tế, Tesla đã ra mắt nguyên mẫu robot Optimus vào tháng 10/2022, giới thiệu đó là thế hệ robot có thể thay con người làm những công việc đơn điệu như nấu ăn, làm vườn, chăm sóc nhà cửa hoặc sản xuất công nghiệp. Elon Musk tuyên bố: Optimus sẽ trở thành robot hình người hiện đại nhất thế giới – vận hành mượt mà, thông minh, và “có thể thay thế con người ở nhiều mặt trận”.

Tuy nhiên, giới chuyên gia không mấy mặn mà với lời hứa hẹn này. Nhiều nhà nghiên cứu robot cho rằng Tesla mới chỉ bước những bước đầu tiên, trong khi các đối thủ – đặc biệt là ở Trung Quốc – đã bỏ xa về công nghệ lẫn khả năng sản xuất.

Nếu Mỹ có thế mạnh về phần mềm và AI, thì Trung Quốc lại nổi bật với tốc độ thương mại hóa robot vượt trội. Hàng loạt công ty công nghệ Trung Quốc hiện đã phát triển các mẫu robot hình người linh hoạt, có khả năng vận động độc lập nhờ tích hợp AI thế hệ mới. Các chuyên gia thị trường dự đoán: trong vòng 5 năm tới, Trung Quốc có thể chiếm tới 1/3 thị phần toàn cầu về robot hình người.