Góc nhìn chuyên gia: Cà phê có đang là nạn nhân của chiến tranh thương mại?

Cà phê, với vai trò là một trong những mặt hàng nông sản được giao dịch nhiều nhất thế giới, không hoàn toàn miễn nhiễm với các căng thẳng thương mại, nhưng mức độ tác động phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể:

I. Tác động gián tiếp qua chuỗi cung ứng và chi phí:

+ Chiến tranh thương mại, như các biện pháp thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc hoặc các đối tác khác, làm tăng chi phí vận chuyển, nguyên liệu đầu vào (phân bón, thuốc trừ sâu), và năng lượng. Điều này làm tăng giá thành sản xuất cà phê, ảnh hưởng đến cả người trồng và người tiêu dùng. Ví dụ, nông dân Mỹ từng chịu thiệt hại do chi phí bảo vệ cây trồng tăng khi Trung Quốc áp thuế trả đũa, và điều tương tự có thể xảy ra với các nước sản xuất cà phê như Việt Nam hay Brazil.

+ Sự gián đoạn chuỗi cung ứng, như cước phí vận tải tăng hoặc thời gian giao hàng kéo dài, cũng gây áp lực lên các nhà xuất khẩu cà phê.

II. Tác động trực tiếp qua thuế quan:

+ Một số thị trường lớn như Mỹ đã áp hoặc đe dọa áp thuế quan lên các nước xuất khẩu cà phê như Việt Nam (từng đề xuất mức 46%, sau giảm còn 10%) và Indonesia (32%). Điều này làm tăng giá cà phê tại thị trường nhập khẩu, khiến các nhà nhập khẩu cân nhắc chuyển sang nguồn cung từ các quốc gia ít bị ảnh hưởng hơn, như Brazil (chỉ chịu thuế 10%). Việt Nam, nhà xuất khẩu robusta lớn nhất thế giới, đã chứng kiến giá cà phê nội địa giảm mạnh (khoảng 7.000 đồng/kg) ngay sau khi Mỹ công bố chính sách thuế mới vào đầu tháng 4/2025.

+ Tuy nhiên, cà phê có lợi thế là mặt hàng Mỹ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài do sản xuất trong nước rất hạn chế. Điều này khiến cà phê ít bị nhắm đến như một công cụ trong chiến tranh thương mại so với các mặt hàng chiến lược như đậu nành hay thép. Hiệp hội Cà phê Quốc gia Mỹ (NCA) cũng đã lên tiếng lo ngại rằng thuế quan sẽ làm tăng chi phí cho cả ngành và người tiêu dùng, thúc đẩy các nỗ lực vận động để miễn thuế cho cà phê.

III. Biến động giá cả và tâm lý thị trường:

+ Chiến tranh thương mại tạo ra sự bất ổn trên các sàn giao dịch quốc tế, khiến giá cà phê robusta và arabica biến động mạnh. Ví dụ, giá cà phê tại Việt Nam giảm mạnh sau thông báo thuế quan của Mỹ, với tâm lý chờ đợi các cuộc đàm phán thương mại.

+ Nhu cầu tiêu thụ cà phê có thể giảm ở các thị trường lớn như Mỹ hay EU nếu chiến tranh thương mại làm chậm tăng trưởng kinh tế, khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Trong đại dịch COVID-19, giá cà phê từng chạm đáy do nhu cầu tại các thị trường chính suy yếu, và kịch bản tương tự có thể lặp lại nếu kinh tế toàn cầu suy thoái.

IV. Kết Luận

Tóm lại, cà phê không phải là mục tiêu chính của chiến tranh thương mại, nhưng nó đang chịu tác động gián tiếp qua chi phí sản xuất, vận chuyển, và tâm lý thị trường, cũng như tác động trực tiếp từ các chính sách thuế quan ở một số quốc gia.