MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Pháp luật

24HMONEY đã kiểm duyệt

Giữa tâm bão hàng nhái, sàn TMĐT có thực sự vô can?

Dù hành lang pháp lý về kiểm soát nguồn gốc hàng hóa đã được thiết lập, hàng giả – hàng nhái vẫn ung dung len lỏi và "sống khỏe" trên các sàn thương mại điện tử. Khi gian lận thương mại chuyển mình sang không gian số, câu hỏi không thể né tránh là: Các nền tảng này có thực sự vô can, hay đang phớt lờ trách nhiệm với người tiêu dùng?

Bất chấp các quy định về kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, thực tế cho thấy hàng giả, hàng nhái vẫn ngang nhiên len lỏi và bày bán công khai trên các nền tảng thương mại điện tử lớn như Shopee, TikTok Shop, Lazada… Đáng lo ngại hơn, nhiều vụ việc được phát hiện gần đây cho thấy hành vi gian lận ngày càng tinh vi, quy mô ngày càng lớn, nhưng chế tài xử lý và cơ chế ràng buộc trách nhiệm với các sàn vẫn chưa đủ sức răn đe.

Loạt vụ việc chấn động và những con số không thể làm ngơ

Trong một tháng cao điểm vừa qua, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện hàng loạt vụ việc liên quan đến hàng giả được rao bán công khai qua các sàn. Điển hình, đầu tháng 5, Công an tỉnh Bắc Giang đã triệt phá một cơ sở chuyên sản xuất mỹ phẩm giả quy mô lớn tại xã Đại Lâm, huyện Lạng Giang. Chỉ riêng chuỗi sản phẩm như khử mùi, serum trị mụn, dưỡng trắng… đã tiêu thụ hơn 100.000 đơn hàng trên Shopee và TikTok Shop, thu về hơn 6 tỷ đồng.

Gây chấn động hơn cả là vụ việc TikToker “Gia đình Hải Sen” bị khởi tố vì bán sản phẩm “Siro ăn ngon Hải Bé” giả. Trên danh nghĩa là thực phẩm chức năng dành cho trẻ nhỏ, sản phẩm này đã len lỏi đến tay hàng trăm nghìn khách hàng qua livestream và gian hàng chính thức trên các nền tảng. Con số hơn 100.000 hộp bán ra là lời cảnh tỉnh về mức độ lan rộng của hàng giả dưới vỏ bọc thương mại số.

Ngay cả những sản phẩm nhạy cảm như dầu ăn cũng bị “phù phép”: từ dầu ăn chăn nuôi biến thành hàng tiêu dùng trên gian hàng của Nhật Minh Food – từng được quảng cáo rầm rộ trên các sàn điện tử. Điều đáng nói là nhiều sản phẩm thời trang “nhái” các thương hiệu toàn cầu như Nike, Gucci, Chanel... được chào bán tràn lan với giá rẻ đến phi lý, chỉ từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng, khiến không ít người tiêu dùng lầm tưởng hoặc cố tình tiếp tay vì “ham rẻ”.

Doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng chịu thiệt

Không chỉ gây nhầm lẫn, hàng giả trên sàn còn trực tiếp đe dọa đến doanh thu và thương hiệu của các doanh nghiệp chân chính. Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng – Giám đốc Vinanutrifood – chia sẻ rằng sản phẩm của công ty bà bị làm giả và bán tràn lan trên Shopee với giá chỉ bằng một nửa. Dù đã gửi nhiều đơn tố cáo, nhưng hầu như không nhận được hồi đáp hiệu quả.

Việc không thể hiện diện chính thức với danh hiệu “Shop Mall” – do chưa đạt đủ số lượng đơn hàng – khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ càng yếu thế trong cuộc chiến chống lại hàng nhái. Trong khi đó, người tiêu dùng vẫn tiếp tục mua nhầm hoặc cố tình mua hàng nhái, tạo vòng xoáy khó dứt.

Cơ chế kiểm duyệt: Chậm, yếu và chưa đủ tầm

Trước sức ép dư luận, một số sàn đã triển khai các biện pháp kỹ thuật như lọc từ khóa, yêu cầu giấy tờ xuất xứ… Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vi phạm chỉ bị gỡ sau khi có kết luận của cơ quan chức năng, thay vì được chặn từ đầu. Người bán cũng dễ dàng “lách luật” bằng chiêu ghi sai tên thương hiệu, dùng hình ảnh hàng thật, hoặc cung cấp chứng từ giả để qua mắt hệ thống.

Ông Nguyễn Bình Minh – Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam – cho rằng trách nhiệm hiện tại của các sàn mới dừng ở mức “cảnh báo”, mà chưa có cơ chế hậu kiểm hoặc giám định độc lập. Trong khi đó, nếu sàn không xác minh kỹ hoặc không hợp tác cung cấp thông tin, họ hoàn toàn có thể bị xem xét trách nhiệm liên đới nếu xảy ra tổn thất cho người tiêu dùng.

Luật đã thay đổi, sàn không thể chỉ là người đứng ngoài

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Đồng nhấn mạnh: sàn thương mại điện tử hiện không còn là “người trung gian kỹ thuật” đơn thuần như trước, mà đã can thiệp sâu vào chuỗi cung ứng – từ tiếp nhận, quảng cáo, vận chuyển đến thanh toán. Vì vậy, theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (có hiệu lực từ 2023), sàn phải chịu trách nhiệm dân sự nếu người mua bị thiệt hại và không thể liên hệ với người bán.

Thậm chí, trong trường hợp có dấu hiệu tiếp tay hoặc bao che, sàn còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cố tình không hợp tác với cơ quan điều tra.

Các sàn nói gì?

Đại diện Shopee và Lazada đều khẳng định họ có các cơ chế kiểm soát bằng công nghệ AI, quy trình duyệt sản phẩm và chính sách xử lý gian hàng vi phạm. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn còn là dấu hỏi lớn khi số vụ việc bị phát hiện vẫn gia tăng.

Shopee cho biết đã thiết lập chức năng “tố cáo sản phẩm vi phạm” và phối hợp với cơ quan chức năng khi cần thiết. Lazada cũng khẳng định sử dụng hệ thống IPP để bảo vệ sở hữu trí tuệ và cho phép kiểm tra hàng trước khi nhận. Dù vậy, phản ánh từ thực tế cho thấy người tiêu dùng vẫn mua phải hàng kém chất lượng trên những gian hàng được gắn mác “chính hãng” – một lỗ hổng không thể bỏ qua.

Giải pháp nào để dứt điểm nạn hàng giả trên sàn?

Theo ông Hoàng Ninh – Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, trong 6 tháng đầu năm 2025, các sàn đã gỡ hơn 33.000 sản phẩm vi phạm và xử lý 11.000 gian hàng. Tuy nhiên, để xử lý tận gốc, cần kết hợp đồng bộ 3 giải pháp:

Tăng cường ứng dụng công nghệ kiểm duyệt: Sử dụng AI, big data để nhận diện hành vi bất thường, thay vì kiểm duyệt thủ công.

Minh bạch hóa thông tin người bán: Áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, yêu cầu cung cấp địa chỉ, số thuế, giấy phép… đặc biệt với nhóm ngành nhạy cảm như thực phẩm, mỹ phẩm.

Cam kết bảo vệ người tiêu dùng: Sàn phải có trách nhiệm hoàn tiền, thu hồi sản phẩm hoặc cung cấp thông tin người bán trong trường hợp xảy ra thiệt hại. Trách nhiệm không thể tiếp tục là “tùy tâm” – nó cần trở thành nghĩa vụ pháp lý và đạo đức kinh doanh bắt buộc.