Giữ thế chủ động giữa tâm bão lãi suất

Trong bối cảnh chu kỳ thắt chặt tiền tệ toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều bất định, việc nâng cao năng lực dự báo, điều hành linh hoạt và phối hợp chính sách một cách đồng bộ sẽ là nền tảng để Việt Nam giữ vững ổn định vĩ mô. Đây chính là chìa khóa để kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và hướng tới tăng trưởng nhanh, bền vững trong trung và dài hạn.

Để lý giải logic điều hành của các ngân hàng trung ương lớn, có thể nhìn qua hai hệ tư tưởng tiền tệ ảnh hưởng sâu rộng nhất trong nửa thế kỷ qua: trường phái trọng tiền của Milton Friedman và tư duy phản ứng linh hoạt trước khủng hoảng của Ben Bernanke. Chính sự giao thoa giữa kỷ luật cung tiền và khả năng can thiệp chủ động đã định hình chiến lược lãi suất của Fed, ECB hay PBoC trong giai đoạn 2023–2025 – và từ đó, cung cấp những bài học thực tiễn quý giá cho Việt Nam.

Lãi suất toàn cầu phân hóa: Fed kiềm chế lạm phát, PBoC kích thích tăng trưởng

Chính sách tiền tệ giữa các nền kinh tế lớn đang phản ánh rõ sự phân hóa về mục tiêu và bối cảnh. Mỹ, dưới tác động của lạm phát cao hậu đại dịch, đã có chu kỳ thắt chặt mạnh mẽ nhất kể từ thập niên 1980. Fed tăng lãi suất từ gần 0% lên 5,25–5,5% chỉ trong hơn một năm, nhanh hơn cả giai đoạn 1994 và chỉ xếp sau cú sốc Volcker 1979–1980. Từ cuối 2024, kỳ vọng cắt giảm lãi suất đang dần hình thành, nhưng chính sách của Fed vẫn xoay quanh trục “kiểm soát lạm phát là ưu tiên số một”.

Tương tự, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng không nằm ngoài xu thế thắt chặt, với 10 lần tăng liên tiếp, đưa lãi suất từ -0,5% lên 4%. Tuy nhiên, do kinh tế Eurozone đối mặt với tăng trưởng chậm và lạm phát hạ nhanh, ECB đã chủ động quay đầu sớm, đưa lãi suất tiền gửi về 2% vào giữa 2025.

Trái lại, Trung Quốc theo đuổi chính sách nới lỏng kéo dài. Trong vòng chưa đầy 2 năm, PBoC cắt giảm liên tiếp nhiều loại lãi suất chủ chốt, đưa lãi suất cho vay kỳ hạn 1 năm giảm 0,85 điểm phần trăm, và kỳ hạn 5 năm giảm hơn 1 điểm. Chính sách phản ánh nỗ lực chống giảm phát và duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh cầu nội địa suy yếu.

Việt Nam: Vững tay điều hành trong cơn xoáy lãi suất toàn cầu

Là nền kinh tế mở quy mô nhỏ, Việt Nam không đứng ngoài áp lực từ chu kỳ lãi suất toàn cầu. Chính sách tiền tệ trong nước buộc phải cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và giữ ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát.

Dư địa hạ lãi suất vẫn còn, nhưng không thể hành động đơn phương. Việc Fed hay ECB tiếp tục nới lỏng sẽ mở ra cơ hội để Việt Nam giảm lãi suất, với điều kiện lạm phát trong nước được kiểm soát. Mục tiêu là duy trì mức lãi suất thực dương hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất – kinh doanh nhưng không đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô.

Việc chủ động phát tín hiệu rõ ràng và sớm về định hướng lãi suất cũng giúp điều tiết kỳ vọng thị trường, giảm rủi ro đầu cơ hoặc hành vi mang tính “bầy đàn”. Trong bối cảnh chính sách thuế quan từ Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam còn chưa ngã ngũ, tỷ giá và dòng vốn FDI sẽ tiếp tục là hai ẩn số lớn. Áp lực lên VND là có thật, đặc biệt khi dự trữ ngoại hối đang ở mức thấp và dòng vốn có thể đảo chiều nếu căng thẳng thương mại gia tăng.

Trong trung hạn, Việt Nam cần tính đến chiến lược thanh toán song phương bằng đồng nội tệ hoặc ngoại tệ thay thế như RMB, JPY… nhằm giảm sự phụ thuộc vào USD – đồng tiền đang ngày càng biến động mạnh theo chu kỳ lãi suất của Mỹ.

“Nới lỏng có kiểm soát”: Linh hoạt nhưng không lơi lỏng kỷ luật tiền tệ

Việt Nam đã có kinh nghiệm quý giá trong việc điều hành cung tiền – tín dụng. Chính sách áp hạn mức tín dụng hàng năm thực chất là một biến thể của tư duy Friedman – kiểm soát tăng trưởng cung tiền để ổn định lạm phát. Tuy nhiên, với tỷ lệ M2/GDP khoảng 140%, việc bơm thêm thanh khoản cần được tính toán thận trọng để tránh tạo bong bóng tài sản hoặc vòng xoáy tín dụng – lạm phát.

Chính sách tiền tệ của Việt Nam cần tiếp tục theo hướng “nới lỏng có kiểm soát”: sẵn sàng hạ lãi suất khi kinh tế cần hỗ trợ, nhưng kiên quyết rút lại khi xuất hiện dấu hiệu nóng lên quá mức. Trong giai đoạn lãi suất thấp, cần đặc biệt cảnh giác với tín dụng đổ vào bất động sản, chứng khoán hay các lĩnh vực đầu cơ. Các công cụ vĩ mô thận trọng như siết tỷ lệ LTV, kiểm soát cho vay tiêu dùng hay giới hạn tín dụng rủi ro cần được sử dụng linh hoạt để ngăn tích tụ rủi ro hệ thống.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và tài khóa là yếu tố then chốt. Nếu lạm phát có dấu hiệu tăng do cầu kéo, việc giảm bội chi ngân sách sẽ góp phần giảm áp lực cho lãi suất. Ngược lại, trong giai đoạn nền kinh tế trầm lắng, việc tăng chi đầu tư công sẽ là cú hích hiệu quả nếu đi kèm chính sách tiền tệ phù hợp.

Tư duy kép cho thời đại biến động

Bài học từ Friedman và Bernanke không đối lập mà bổ sung cho nhau: một bên là kỷ luật tiền tệ, bên kia là linh hoạt chính sách. Trong thời đại nhiều cú sốc, Việt Nam cần duy trì cả hai tư duy này như hai cánh tay của một chính sách điều hành hiện đại: thận trọng nhưng không bị động, linh hoạt nhưng không chủ quan.

Chỉ với sự kết hợp đồng bộ – từ dự báo chính xác, hành động kịp thời đến phối hợp chính sách nhịp nhàng – Việt Nam mới có thể vững vàng vượt qua sóng gió toàn cầu, giữ ổn định kinh tế vĩ mô và tận dụng hiệu quả cơ hội trong chu kỳ phục hồi mới.