Giảm xuất khẩu, tăng nội lực: Việt Nam trước ngã rẽ toàn cầu đầy thử thách

Mỹ tạm hoãn thuế quan EU, nhưng chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu nhận định Việt Nam vẫn cần chuẩn bị cho nguy cơ bị áp thuế, đồng thời đề xuất chiến lược dài hạn gồm kiểm soát gian lận thương mại, tăng nhập khẩu từ Mỹ, đa dạng hóa thị trường và thúc đẩy tiêu dùng nội địa.

Trong bối cảnh Washington sử dụng thuế quan như một vũ khí chính sách, buộc các quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, phải tái định vị chiến lược và vai trò của mình. Đây là thời điểm then chốt để bảo vệ lợi ích quốc gia trong một môi trường toàn cầu đầy biến động và khó lường, nơi lợi ích kinh tế và địa chính trị đan xen phức tạp.

Ngày 26/5/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm hoãn áp dụng mức thuế 50% lên hàng hóa nhập khẩu từ Liên minh Châu Âu đến ngày 9/7, tạo nên sóng gió tức thì trên các thị trường tài chính toàn cầu và làm dấy lên lo ngại về các bước đi tiếp theo của Mỹ trong cuộc chiến thương mại kéo dài chưa có hồi kết.

Trao đổi với Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam, TS Nguyễn Trí Hiếu – Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Thị trường Tài chính & Bất động sản Toàn Cầu – đã phân tích sâu sắc về tác động của động thái này, cũng như những hệ lụy tiềm ẩn cho nền kinh tế Việt Nam.

Thuế quan Mỹ hoãn lại, không phải từ bỏ

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, bất kỳ tín hiệu nào về thuế quan dưới thời Tổng thống Trump đều tạo ra tác động mạnh mẽ lên thị trường tài chính và chính sách tiền tệ toàn cầu. “Chúng ta cần theo dõi sát sao phản ứng của thị trường chứng khoán New York và các sàn quốc tế khác. Các động thái như thế này luôn khiến giới đầu tư cảnh giác, buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải điều chỉnh chính sách lãi suất, bơm rút thanh khoản một cách linh hoạt,” ông nhận định.

Dù mới chỉ hoãn áp thuế lên EU, thông điệp gửi đi từ Mỹ buộc nhiều quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, phải nhanh chóng xây dựng các kịch bản ứng phó. Ông Hiếu khẳng định: “Khả năng Mỹ không áp thuế là rất thấp. Việc hoãn chỉ để Mỹ có thêm thời gian đánh giá, có thể điều chỉnh mức thuế chứ không phải là bỏ cuộc hoàn toàn. Với Việt Nam, rủi ro bị áp thuế vẫn rất cao, chỉ có thể hy vọng mức thuế thấp hơn con số 46% từng được tuyên bố.”

Đáng chú ý, đến thời điểm hiện tại, chưa có dấu hiệu rõ ràng về quyết định của Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam xuất sang thị trường này.

Ba trụ cột chiến lược để tồn tại và phát triển

Trong bối cảnh Mỹ ngày càng dùng thuế quan như một công cụ chi phối quan hệ thương mại song phương, xu hướng này được dự báo sẽ kéo dài và gây ra nhiều biến động khó lường. Để xây dựng vị thế vững chắc trong đàm phán song phương và môi trường kinh tế toàn cầu đầy bất định, TS Nguyễn Trí Hiếu đề xuất ba hướng đi chiến lược quan trọng cho Việt Nam:

Siết chặt kiểm soát gian lận thương mại – “Việt Nam phải minh bạch tuyệt đối, tránh bị Mỹ cáo buộc là điểm trung chuyển trá hình cho hàng hóa Trung Quốc,” ông cảnh báo.

Tăng cường nhập khẩu từ Mỹ để giảm xuất siêu – Đây là yêu cầu mà chính quyền Trump đặc biệt nhấn mạnh. TS Hiếu gợi ý: “Việt Nam có thể mua thêm máy bay, thiết bị quân sự và hàng công nghệ cao từ Mỹ để cân bằng quan hệ thương mại.”

Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu – Việc phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ là một điểm yếu cần được khắc phục nhanh chóng.

Cuối cùng, theo TS Hiếu, thị trường nội địa chính là cứu cánh cho nền kinh tế trong bối cảnh hiện nay. “Tỷ trọng tiêu dùng nội địa đang quá khiêm tốn, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh mẽ để giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu,” ông nhấn mạnh.