Eo biển Hormuz – phép thử khắc nghiệt với NATO

Căng thẳng tại Trung Đông đang đẩy eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – vào tâm điểm của một cuộc khủng hoảng mới. Nhưng ngoài những cú sốc đối với thị trường năng lượng, tình hình còn đặt ra một câu hỏi lớn đối với NATO: liệu liên minh quân sự phương Tây có thể duy trì sự đoàn kết khi lợi ích của các thành viên không còn song trùng?

Sức ép từ Washington

Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times ngày 15/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra cảnh báo cứng rắn: NATO có thể phải đối mặt với một tương lai “rất tồi tệ” nếu các đồng minh không hỗ trợ Washington khai thông eo biển Hormuz.

Theo ông Trump, nhiều nền kinh tế lớn – đặc biệt là châu Âu và châu Á – phụ thuộc nặng nề vào nguồn dầu từ vùng Vịnh. Vì vậy, việc đảm bảo an toàn cho tuyến hàng hải này không thể chỉ là trách nhiệm của riêng Mỹ.

Tổng thống Mỹ kêu gọi một “nỗ lực tập thể”, trong đó các quốc gia như Trung Quốc, Anh, Pháp, Nhật Bản và Hàn Quốc tham gia bảo vệ tuyến vận tải chiến lược. Ông cũng nhấn mạnh các đồng minh NATO có thể đóng góp bằng cách triển khai tàu quét mìn – loại khí tài mà nhiều nước châu Âu sở hữu với số lượng đáng kể.

Thông điệp của ông Trump mang hàm ý rõ ràng: Mỹ từng đứng ra bảo vệ lợi ích của đồng minh trong nhiều cuộc khủng hoảng, và giờ đây Washington muốn thấy sự đáp lại.

Hormuz – “yết hầu” của năng lượng thế giới

Căng thẳng leo thang sau khi Iran tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz, động thái được cho là phản ứng trước các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel trong những tuần gần đây.

Hormuz là điểm nghẽn chiến lược của hệ thống năng lượng toàn cầu: khoảng 20% lượng dầu giao dịch trên thế giới phải đi qua tuyến đường hẹp này. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng lập tức tác động đến giá dầu và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Thực tế đã phản ánh điều đó. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi xung đột bùng phát, giá dầu quốc tế đã tăng mạnh, có thời điểm lên tới 106 USD/thùng, cao hơn khoảng 45% so với trước khi khủng hoảng bắt đầu.

NATO lộ rõ những rạn nứt

Dù Washington kêu gọi hỗ trợ, phản ứng từ các thành viên NATO lại khá dè dặt. Sự khác biệt trong lợi ích và ưu tiên chiến lược khiến liên minh này khó đạt được một lập trường thống nhất.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte từng khẳng định Mỹ hiểu rõ chiến lược của mình và cho rằng sự ủng hộ trong liên minh là khá rộng rãi. Tuy nhiên, nhiều nguồn tin tại Brussels cho thấy bức tranh thực tế phức tạp hơn nhiều.

Một số nhà lãnh đạo châu Âu tỏ ra thận trọng, thậm chí phản đối chiến dịch quân sự của Mỹ.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez là người phản ứng mạnh mẽ nhất khi bác bỏ việc cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự của nước này cho các cuộc không kích.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel có thể vi phạm luật pháp quốc tế. Trong khi đó, Thủ tướng Ý Giorgia Meloni nhấn mạnh Rome “không ở trong tình trạng chiến tranh và không muốn bị kéo vào một cuộc xung đột”.

Những lập trường khác nhau này cho thấy NATO đang phải đối mặt với một bài toán khó: làm thế nào để duy trì sự thống nhất khi các quốc gia thành viên có mức độ gắn kết lợi ích rất khác nhau tại Trung Đông.

Bài toán khó của “liên minh Hormuz”

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ làm mọi cách để đảm bảo eo biển Hormuz “mở, an toàn và tự do”. Ông kêu gọi các quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu từ khu vực này cử tàu chiến tham gia chiến dịch bảo vệ tuyến vận tải.

Tuy nhiên, ý tưởng thành lập một liên minh hải quân quốc tế tại Hormuz đang vấp phải nhiều hoài nghi.

Theo ông Alexandru Hudisteanu, chuyên gia an ninh hàng hải từng phục vụ trong Hải quân Romania, việc phối hợp giữa các hạm đội đến từ nhiều quốc gia với học thuyết, hệ thống liên lạc và chiến thuật khác nhau vốn đã phức tạp. Trong môi trường đầy rủi ro như vùng Vịnh – nơi tồn tại các mối đe dọa từ thủy lôi, tên lửa và thiết bị không người lái – nhiệm vụ này càng khó khăn hơn.

Chưa kể, việc hộ tống tàu thương mại qua Hormuz sẽ đòi hỏi chi phí lớn và tiềm ẩn nguy cơ kéo thêm nhiều quốc gia vào vòng xoáy xung đột.

Nỗi lo từ mặt trận Ukraine

Trong khi Washington tập trung vào khủng hoảng Trung Đông, nhiều quốc gia Đông Âu lại lo ngại sự chú ý của NATO sẽ bị phân tán khỏi cuộc chiến Nga – Ukraine.

Các nước như Ba Lan hay các quốc gia Baltic không có lợi ích đáng kể ở Trung Đông, nhưng lại phụ thuộc rất lớn vào cam kết an ninh của NATO trước Nga. Vì vậy, họ lo sợ rằng việc mở thêm một điểm nóng địa chính trị có thể khiến nguồn lực và sự tập trung của liên minh bị chia sẻ.

Trong bối cảnh đó, khủng hoảng tại eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề an ninh hàng hải hay năng lượng. Nó còn là một phép thử thực sự đối với sự đoàn kết, ưu tiên chiến lược và vai trò lãnh đạo của NATO trong trật tự địa chính trị đang biến động mạnh mẽ.