Eo biển Hormuz – Chiếc vé sinh lời hàng trăm tỷ USD của Iran?

Các chuyên gia ước tính, nếu Iran triển khai hệ thống thu phí qua eo biển chiến lược Hormuz, quốc gia này có thể thu về hàng trăm tỷ USD, giúp khôi phục nền kinh tế và tái thiết quân đội.

Eo biển Hormuz – điểm nghẽn chiến lược

Eo biển Hormuz, rộng khoảng 34 km, là tuyến vận tải quan trọng để xuất khẩu dầu mỏ từ Trung Đông. Trước đây, các tàu chở dầu đi thẳng qua eo biển, nhưng từ ngày 28/2, mọi tàu phải đi sát bờ Iran, luồn lách giữa các đảo Qeshm và Larak, đồng thời thực hiện một quy trình đàm phán phức tạp và tốn kém.

Eo biển Hormuz – Chiếc vé sinh lời hàng trăm tỷ USD của Iran?

Theo Bloomberg, chủ tàu phải thông báo cho các công ty trung gian có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) về hàng hóa, điểm đến và chủ sở hữu cuối cùng của tàu. Iran áp mức “phí quá cảnh” tối thiểu 1 USD mỗi thùng dầu, tăng dần tùy theo mức độ “thân thiện” của quốc gia sở hữu tàu. Trung bình, một tàu chở dầu chi trả khoảng 2 triệu USD. Nếu mọi thủ tục được chấp thuận, các xuồng của IRGC sẽ hộ tống tàu ra vào “trạm thu phí”.

Hiện chưa rõ có tàu nào đã thực sự trả phí hay chưa. Hệ thống này là một trong những mục tiêu hàng đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người nhấn mạnh rằng việc tạm dừng xung đột “phụ thuộc hoàn toàn” vào việc mở lại tuyến vận tải qua Hormuz.

Phía Iran cho biết, mọi chuyến đi qua eo biển phải được thực hiện “phối hợp” với quân đội Iran, và một quan chức Iran xác nhận rằng thỏa thuận vẫn cho phép Tehran thu phí.

Tiềm năng lợi nhuận khổng lồ

Theo Telegraph, nếu hệ thống này được triển khai, Iran có thể thu về hàng trăm tỷ USD, tác động mạnh mẽ tới thương mại hàng hải toàn cầu và an ninh năng lượng vùng Trung Đông.

Nhà bình luận Hugo Dixon (Reuters) ước tính Tehran có thể thu 500 tỷ USD trong 5 năm, số tiền đủ để phục hồi nền kinh tế bị tàn phá và tái thiết quân đội.

Một số quốc gia vùng Vịnh, như UAE, Qatar và Bahrain, có thể buộc phải trả phí trong giai đoạn đầu vì không có đường ống thay thế, trong khi nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng chỉ có thể vận chuyển bằng tàu. Một số nước khác như Ấn Độ có thể tự đưa tàu chở dầu qua eo biển, tự chịu chi phí “trạm thu phí”. Tuy nhiên, lâu dài, các quốc gia vùng Vịnh có thể không chấp nhận một hệ thống chuyển dòng tiền thường xuyên vào Iran.

Phản ứng quốc tế và vấn đề pháp lý

Chuyên gia Ellen R. Wald (Hội đồng Đại Tây Dương) nhận định: “Cuộc chiến khó có thể kết thúc nếu Iran vẫn vận hành trạm thu phí.”

Các tập đoàn dầu khí lớn, đặc biệt là Mỹ như Chevron, cũng sẽ bị ảnh hưởng nếu trạm thu phí hoạt động lâu dài. Đây cũng là một trong những lý do khiến Mỹ phản đối kế hoạch này.

Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, không quốc gia nào được cản trở quyền “qua lại vô hại” tại các điểm nghẽn hàng hải hoặc eo biển tự nhiên; phí chỉ được phép áp dụng ở kênh đào nhân tạo như Suez hoặc Panama.

Tháng trước, Iran giải thích với Tổ chức Hàng hải Quốc tế rằng trạm thu phí là biện pháp tự vệ, nhằm kiểm tra các tàu nước ngoài tiềm ẩn nguy cơ thù địch, và khoản phí thu về nhằm bù đắp chi phí bảo vệ.