Dự phòng rủi ro: Gánh nặng không hồi kết với ngân hàng

Sau những cú vấp lớn và dư chấn kéo dài, ngành ngân hàng Việt Nam bước vào 2025 với kỳ vọng tái lập trật tự tăng trưởng. Những cơn bão tài chính đã tạm rút lui, nhường chỗ cho một giai đoạn phục hồi – không ồn ào, nhưng lặng lẽ đặt nền móng cho chu kỳ vững vàng hơn.

Dù thị trường tài chính toàn cầu bước sang năm 2025 với kỳ vọng phục hồi, nền kinh tế thế giới vẫn chất chứa nhiều bất định – từ địa chính trị đến lãi suất toàn cầu. Những biến động này đang gián tiếp đè nặng lên nhu cầu tín dụng trong nước, đồng thời tạo áp lực không nhỏ lên kết quả kinh doanh của ngành ngân hàng. Trong bức tranh đó, một thách thức ngày càng hiện hữu và khó lường hơn cả chính là kiểm soát rủi ro tín dụng.

Nợ xấu vẫn chưa "hạ nhiệt" – Quý 2 có nguy cơ bùng phát trở lại

Theo Vietnam Report, nợ xấu toàn hệ thống ngân hàng tiếp tục duy trì ở mức cao, vượt mốc 300.000 tỷ đồng trong quý I/2025 – tăng gần 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, nhóm nợ có khả năng mất vốn chiếm hơn 1,25% tổng dư nợ và chưa có dấu hiệu chững lại, nhất là sau khi Thông tư 02/2023 hết hiệu lực – chấm dứt giai đoạn "che chắn" bằng các biện pháp cơ cấu nợ.

Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) – chỉ số thể hiện khả năng dự phòng rủi ro – hiện vẫn chưa quay lại ngưỡng an toàn. Các ngân hàng nhỏ (tổng tài sản dưới 300.000 tỷ đồng) chỉ đạt LLR dưới 40%, trong khi nhóm ngân hàng lớn dù vẫn duy trì trên 125%, đã bắt đầu có dấu hiệu suy giảm.

Hàng trăm nghìn tỷ đồng nợ xấu – gánh nặng hay cơ hội?

Việc xử lý triệt để nợ xấu không chỉ là "giải phóng bảng cân đối", mà còn mở khóa dòng tiền quan trọng phục vụ tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nỗ lực này không thể chỉ đặt lên vai doanh nghiệp mà cần sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan quản lý.

Hiện Ngân hàng Nhà nước đã hoàn tất việc lấy ý kiến cho dự thảo sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng (2024). Những cơ chế pháp lý mới được kỳ vọng sẽ giúp tháo gỡ điểm nghẽn xử lý nợ xấu, giảm áp lực trích lập dự phòng và hỗ trợ tái tạo dòng vốn quay trở lại thị trường.

Nợ xấu nội bảng tăng đột biến – cảnh báo cho quý 2/2025

Báo cáo từ Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) chỉ rõ: nợ xấu nội bảng của 27 ngân hàng niêm yết đã tăng vọt hơn 37.000 tỷ đồng trong quý I/2025, sau khi từng ghi nhận mức giảm trong quý trước đó. Tổng nợ xấu nội bảng đã vọt lên gần 265.000 tỷ đồng, tương ứng tỷ lệ 2,16% – tăng rõ rệt so với mức 1,92% cuối năm 2024.

Không dừng lại ở đó, VDSC dẫn số liệu của Hiệp hội Ngân hàng cho thấy: tổng nợ xấu toàn hệ thống đã tăng từ 778.000 tỷ đồng (cuối 2024, chiếm 4,98% tổng dư nợ tín dụng) lên 833.000 tỷ đồng vào cuối tháng 2/2025 (5,29% tổng dư nợ).

Trong số này, khoảng 537.000 tỷ đồng – tương đương 65% nợ xấu nội bảng – lại đang nằm ở nhóm tổ chức tín dụng yếu kém gồm MBV, GPBank, VCBNeo, DongA Bank, SCB... Trong đó, SCB một mình gánh gần 98,5% nợ xấu, tạo ra “điểm rơi” rủi ro mang tính hệ thống.

Nếu loại trừ nhóm ngân hàng yếu, nợ xấu của phần còn lại trong hệ thống vẫn ở mức cao: khoảng 295.000 tỷ đồng.

Bất động sản và vật liệu xây dựng – ổ dịch nợ xấu mới

Nợ xấu hình thành ròng trong quý I/2025 lên tới 64.500 tỷ đồng – gấp gần 6 lần so với quý trước. Riêng nhóm ngân hàng (không tính công ty tài chính) đã gánh tới 57.500 tỷ đồng nợ xấu mới.

Theo VDSC, các “ổ dịch” nợ xấu mới đang bùng phát từ hai khu vực chính:

VietinBank và BIDV: bị ảnh hưởng bởi các khoản vay cũ dành cho doanh nghiệp vật liệu xây dựng, từng được tái cơ cấu.

Khối ngân hàng thương mại cổ phần: chịu tác động từ các khoản vay bất động sản của khách hàng cá nhân, liên quan đến các dự án vướng pháp lý, chậm bàn giao.

Rủi ro lan rộng từ nợ nhóm 2 và khoản vay chưa đến hạn

Đáng chú ý, nợ nhóm 2 (cần chú ý) đã tăng thêm 7.000 tỷ đồng sau ba quý giảm liên tiếp. Đây được xem là vùng "tiền nợ xấu" – nếu không được xử lý kịp thời, sẽ tiếp tục chuyển thành nợ xấu trong quý tới.

VDSC cảnh báo: tổng nợ xấu tiềm ẩn toàn hệ thống lên đến 193.000 tỷ đồng, bao gồm:

Nợ tại VAMC

Nợ cơ cấu theo Thông tư 02

Nợ có rủi ro do ảnh hưởng từ chính sách thuế quan đối ứng

Bức tranh phân hóa: khối ngân hàng quốc doanh có thể hồi phục, khối tư nhân vẫn chật vật

VDSC nhận định: quy mô nợ xấu quý II có thể phân hóa đáng kể. VietinBank và BIDV nhiều khả năng sẽ được hoàn nhập dự phòng từ các khoản vay đã vượt thời gian thử thách và đủ điều kiện quay về nợ nhóm 1 trong tháng 4/2025.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng tư nhân có thể tiếp tục đối mặt với nợ xấu từ các khoản vay cá nhân mua bất động sản – khi nhiều dự án chưa thể tháo gỡ pháp lý trong quý II, ít nhất là cho đến nửa cuối năm.

Lãi dự thu tăng vọt – cảnh báo về chất lượng thu nhập và áp lực dự phòng

Một điểm đáng lo ngại khác là lãi và phí dự thu của các ngân hàng niêm yết đã tăng mạnh trong quý I/2025, vượt 163.000 tỷ đồng – tương đương tăng 20% so với quý trước. Điều này cho thấy lợi nhuận hạch toán ngày càng dựa nhiều vào khoản chưa thực thu, làm tăng rủi ro nếu nợ chuyển thành xấu.

Theo VDSC, việc lãi dự thu tăng có thể xuất phát từ:

Điều chỉnh kỳ hạn trả nợ (giãn nợ gốc/lãi)

Tăng lãi suất cho vay

Hạch toán lãi ngoại bảng từ nợ quá hạn

Tuy nhiên, khi lãi suất quý I đã giảm trung bình 0,25 điểm phần trăm, thì tăng trưởng lãi dự thu lại cho thấy mức độ “dồn tích” đang bị kéo dài – tiềm ẩn áp lực lớn khi các khoản này có khả năng trở thành nợ xấu.

LLR giảm xuống 92% – hệ thống đối mặt sức ép trích lập dự phòng

Cuối cùng, tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn hệ thống đã giảm mạnh xuống chỉ còn 92%, thấp hơn nhiều so với ngưỡng an toàn từng duy trì trước đó. Điều này đồng nghĩa với việc các ngân hàng sẽ phải gia tăng trích lập dự phòng trong thời gian tới – ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận, khả năng chia cổ tức và sức bật tín dụng.

Nợ xấu đang không còn là một “ẩn số” mà dần hiện hình rõ ràng – cả về quy mô, tốc độ và điểm phát sinh. Trong khi kỳ vọng pháp lý mới có thể hỗ trợ xử lý triệt để, thì trước mắt, hệ thống ngân hàng cần một chiến lược ứng phó chủ động hơn – thay vì tiếp tục trông chờ vào chu kỳ phục hồi kinh tế hay giải pháp hành lang pháp lý đơn thuần.