DOGE - quyền lực và dấu ấn Elon Musk

Ngoài khối tài sản khổng lồ, tỷ phú Elon Musk còn nắm giữ quyền lực đặc biệt khi được Tổng thống Mỹ Donald Trump trao một vị trí trong chính phủ.

Elon Musk: từ tỷ phú công nghệ đến chính trị gia Nhà Trắng

Hành trình của Elon Musk từ một doanh nhân tỷ phú đến vai trò chính trị gia trong chính quyền Nhà Trắng không hề dễ dàng. Ông từng có mối quan hệ nhiều thăng trầm với Tổng thống Donald Trump, với không ít lần công khai bất đồng quan điểm.

Trong nhiều thập niên, Musk luôn ủng hộ đảng Dân chủ. Năm 2016, ông từng tuyên bố Trump “không phù hợp” để làm tổng thống. Tuy nhiên, dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, lập trường của Musk dần thay đổi. Ông bất đồng với chính quyền về các vấn đề luật lao động và quyền của người chuyển giới, trong khi các công ty của ông lại phải đối mặt với hàng loạt cuộc điều tra liên bang liên quan đến tuyển dụng, thương vụ mua lại Twitter và công nghệ lái tự động của Tesla.

Tesla – một trong những hãng xe điện lớn nhất thế giới – đã bị Nhà Trắng gạt khỏi hội nghị thượng đỉnh về xe điện năm 2021. Điều này càng làm gia tăng khoảng cách giữa Musk và đảng Dân chủ. Tháng 11/2023, ông tuyên bố sẽ không bỏ phiếu cho Biden nhưng cũng chưa hoàn toàn ủng hộ Trump.

Tuy nhiên, khi cuộc bầu cử tổng thống 2024 bước vào giai đoạn quyết định, Musk dần nghiêng về đảng Cộng hòa. Ban đầu, ông ủng hộ Thống đốc Florida Ron DeSantis, nhưng đến tháng 3/2024, dù có dấu hiệu thiên về Trump, ông vẫn tuyên bố không quyên góp cho bất kỳ ứng viên nào.

Bước ngoặt xảy ra vào tháng 7/2024, khi Trump bị ám sát hụt. Sự kiện này khiến Musk thay đổi lập trường hoàn toàn. Ông bắt đầu công khai ủng hộ Trump và cam kết quyên góp 45 triệu USD mỗi tháng cho quỹ America PAC của ứng viên Cộng hòa. Đến tháng 10/2024, lần đầu tiên Musk xuất hiện cùng Trump trước công chúng, tuyên bố sẽ tặng 1 triệu USD mỗi ngày cho những cử tri tại các bang chiến địa đã ký bản kiến nghị từ America PAC nhằm bảo vệ quyền tự do ngôn luận và quyền sở hữu súng.

Ngay sau khi Trump tái đắc cử, Musk được bổ nhiệm làm lãnh đạo Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE), cơ quan có nhiệm vụ cải tổ bộ máy hành chính liên bang.

Cải tổ chính phủ: DOGE và chiến dịch cắt giảm mạnh tay

DOGE không phải là một cơ quan chính phủ truyền thống, mà là một tổ chức đặc biệt với nhiệm vụ tái cấu trúc chính quyền liên bang. Mặc dù quyền hạn của DOGE không được công khai rõ ràng, sắc lệnh hành pháp do Trump ký đã trao cho cơ quan này thẩm quyền đáng kể, bao gồm cả việc đề xuất cắt giảm nhân sự quy mô lớn trong các cơ quan liên bang.

Những tuần đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump, Musk và đội ngũ của ông đã nhanh chóng tiếp cận các hệ thống dữ liệu và tài chính liên bang, đồng thời triển khai các biện pháp cắt giảm quyết liệt. DOGE đã đóng cửa nhiều chương trình chính phủ, thậm chí Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) với hơn 10.000 nhân viên cũng nằm trong diện bị xem xét. Các nhân viên liên bang nhận được những tin nhắn ám chỉ rằng họ “lười biếng” và được khuyến khích rời bỏ công việc.

Theo báo cáo ngày 2/3 từ DOGE, tổ chức này đã tiết kiệm được 105 tỷ USD thông qua hàng loạt biện pháp như xử lý gian lận, hủy hợp đồng, bán tài sản, cắt giảm nhân sự và điều chỉnh chính sách. Trong đó, USAID bị cắt giảm ít nhất 6,5 tỷ USD, Bộ Giáo dục mất 502 triệu USD, Cục An sinh Xã hội giảm 232 triệu USD, và Cục Quản lý Dịch vụ Tổng hợp bị cắt 192 triệu USD.

Những biện pháp mạnh tay này tạo ra phản ứng trái chiều. Theo cuộc thăm dò mới nhất của Harvard CAPS/Harris, 76% người dân Mỹ ủng hộ DOGE vì nỗ lực cắt giảm chi tiêu chính phủ. Nhà Trắng cũng khẳng định DOGE đang thực hiện “cuộc rà soát toàn diện nhằm loại bỏ lãng phí và gian lận.”

Tuy nhiên, nhiều ý kiến lo ngại chính sách của DOGE có thể ảnh hưởng đến các chương trình phúc lợi quan trọng. Thành viên đảng Dân chủ John Larson cảnh báo: “Việc sa thải hàng loạt nhân viên tại Cục An sinh Xã hội sẽ dẫn đến trì hoãn và gián đoạn trong cung cấp phúc lợi.”

Xung đột quyền lực và những tranh cãi

Bước đi gây tranh cãi nhất của Musk là bức email được ví như “tối hậu thư”, thúc đẩy mạnh tay hơn trong việc cắt giảm chi tiêu. Động thái này gây hoang mang trong giới nhân viên liên bang và thậm chí đối đầu với một số quan chức cấp cao.

Hướng dẫn từ Giám đốc FBI Kash Patel – người trung thành với Trump – yêu cầu nhân viên không phản hồi chỉ đạo từ Musk. Lầu Năm Góc cũng đưa ra hướng dẫn tương tự. Nhiều chuyên gia pháp lý khẳng định Musk không có thẩm quyền sa thải nhân viên liên bang, vốn được bảo vệ theo luật dịch vụ công.

Mặc dù vậy, DOGE vẫn tiếp tục thu thập dữ liệu về hoạt động của chính phủ để đẩy mạnh tự động hóa trong nhiều lĩnh vực hành chính. Giáo sư Joseph Fuller từ Đại học Harvard nhận định: “Musk đang cố gắng tạo ra một bức tranh toàn cảnh về hoạt động của chính phủ để từ đó ứng dụng công nghệ nhằm cắt giảm chi phí. Nhưng cách làm của ông ấy đang gây ra quá nhiều bối rối.”

Musk và quyền lực chưa từng có

Chưa từng có tiền lệ về một nhân vật ngoài chính phủ có quyền can thiệp sâu vào bộ máy liên bang như Musk. Với vị thế CEO của Tesla và SpaceX, cộng thêm quyền lực được Trump trao, ông không chỉ thực hiện những cải tổ mạnh mẽ mà còn trực tiếp tác động đến cách vận hành của chính quyền Mỹ.

Musk xem việc cắt giảm ngân sách chính phủ như một thước đo thành công cá nhân. “Làm việc không ngừng nghỉ vào cuối tuần là siêu năng lực giúp tôi vượt trội hơn đối thủ,” ông từng tuyên bố. Đối thủ mà ông nhắm đến chính là bộ máy quan liêu liên bang.

Tuy nhiên, sự can thiệp của Musk đặt ra câu hỏi về xung đột lợi ích và phạm vi quyền hạn. Các chuyên gia pháp lý cảnh báo DOGE đang tiếp cận một lượng dữ liệu nhạy cảm khổng lồ, bao gồm hệ thống thanh toán của Bộ Tài chính Mỹ. Dù Nhà Trắng khẳng định Musk chỉ có quyền “đọc” dữ liệu này, nhiều email nội bộ cho thấy DOGE đã can thiệp vào các khoản chi ngân sách, bao gồm việc chặn thanh toán của USAID.

Về phần mình, Trump dường như cũng đang cân nhắc lại mức độ quyền lực của Musk. Ngày 6/3, trong một cuộc họp nội các, Trump khẳng định: “Musk không thể và sẽ không làm bất cứ điều gì mà không có sự chấp thuận của chúng tôi.”

Tuyên bố này cho thấy dù Musk đang có ảnh hưởng lớn, ranh giới quyền lực giữa ông và chính quyền Trump vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.