DOGE "chao đảo": Tương lai nào khi Elon Musk "buông tay"?

Sau vài tháng dẫn dắt nỗ lực cắt giảm và cải tổ bộ máy hành chính tại Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE), tỷ phú Elon Musk đã bất ngờ tuyên bố rút lui khỏi vai trò cố vấn trong chính quyền Tổng thống Donald Trump, động thái này đặt ra nhiều dấu hỏi về tương lai của các cải cách đang dang dở.

Ban Hiệu suất Chính phủ, gọi tắt là DOGE, không chỉ là một sáng kiến hành chính thông thường mà còn là biểu tượng của tham vọng cải cách đậm chất Trump – được thành lập ngay ngày đầu tiên nhiệm kỳ thứ hai của ông, 20/1, qua sắc lệnh hành pháp. Mục tiêu rõ ràng, nhưng không kém phần táo bạo: tinh giản bộ máy liên bang cồng kềnh, cắt giảm tối đa chi tiêu công lãng phí, và nâng cao hiệu quả hoạt động chính phủ – một “cuộc cách mạng” hành chính trong bối cảnh quan liêu và trì trệ lâu năm.

Dưới sự dẫn dắt của tỷ phú công nghệ Elon Musk – người nổi tiếng với phong cách “xé rào” đặc trưng Thung lũng Silicon – DOGE đã trở thành một cỗ máy cải tổ nhanh và dữ dội. Từ việc sa thải hàng loạt nhân sự liên bang, đến tái cấu trúc hệ thống công nghệ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu nhạy cảm hỗ trợ kiểm soát nhập cư và phát hiện gian lận, DOGE đã khiến nhiều cơ quan liên bang phải chao đảo.

Tuy nhiên, sự rút lui của Musk ngày 28/5 để tập trung trở lại các dự án tư nhân như Tesla đã thổi lên làn sóng nghi ngại: Liệu DOGE có thể tiếp tục vận hành hiệu quả, khi người khởi xướng và tinh thần cốt lõi rời bỏ “bệ phóng” của mình?

DOGE – Sứ mệnh, kết quả và hình bóng Elon Musk

DOGE được tạo ra với tôn chỉ duy nhất – triệt tiêu lãng phí, gian lận và lạm quyền trong bộ máy chính phủ Mỹ – thông qua việc kiểm toán toàn diện và đề xuất cải cách cơ cấu. Elon Musk, cùng với cựu ứng viên tổng thống Vivek Ramaswamy (người đã rút lui ngay đầu năm), được bổ nhiệm làm đồng lãnh đạo nhằm thổi vào DOGE hơi thở đổi mới theo phong cách khởi nghiệp, vốn chưa từng có trong lịch sử các cơ quan liên bang.

Cam kết minh bạch tối đa của Musk đi kèm với những công cụ công khai chưa từng có: các báo cáo trực tuyến, “bảng xếp hạng” chi tiêu kém hiệu quả, và mục tiêu cắt giảm chi tiêu công lên tới 2.000 tỷ USD mỗi năm – con số sau đó được điều chỉnh còn một nửa, nhưng vẫn đầy tham vọng.

Chưa đầy bốn tháng, DOGE đã “thay máu” hơn 121.000 nhân viên liên bang – một cơn sóng ngầm gây chấn động hệ thống. Các bộ phận phải tái bố trí, nhân viên được yêu cầu quay lại văn phòng hoặc chuyển vị trí để giữ việc làm – khiến bộ máy hành chính vốn trì trệ rung chuyển dữ dội.

Về mặt tài chính, DOGE công bố cắt giảm hơn 1 tỷ USD chi tiêu công, tập trung vào các chương trình đa dạng, bình đẳng, bao trùm (DEI), hợp đồng công nghệ số, và chi phí thuê văn phòng. Các khoản lớn hơn, như Medicare và Medicaid, cũng nằm trong “tầm ngắm” cải tổ, đánh dấu ý chí mạnh mẽ trong việc kiểm soát ngân sách liên bang.

Đáng chú ý, DOGE không ngại đẩy mạnh cải tổ công nghệ thông tin và xây dựng các cơ sở dữ liệu cá nhân nhạy cảm để hỗ trợ công tác nhập cư và chống gian lận, len lỏi vào hầu hết các cơ quan với quyền truy cập sâu rộng.

Tuy nhiên, bước đi táo bạo này không tránh khỏi trở ngại pháp lý. Nhiều vụ kiện cáo buộc DOGE vượt quyền, thiếu minh bạch, thậm chí bị tòa án liên bang chặn truy cập hệ thống thanh toán Bộ Tài chính hay tạm dừng kế hoạch giải thể Cơ quan Viện trợ Quốc tế (USAID).

Musk, với phong cách “hành động nhanh, phá vỡ mọi rào cản”, là động lực chính và biểu tượng sống của DOGE. Ông làm việc miệt mài tại Nhà Trắng, vừa giải quyết các vấn đề lớn như ngân sách, vừa theo dõi sát sao từng khoản chi nhỏ thông qua mạng xã hội X. Song, chính sự hiện diện nổi bật của ông cũng gây tranh cãi, khi các thành viên nội các như Ngoại trưởng Marco Rubio hay Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent công khai phản đối, tố DOGE xâm phạm quyền hạn của họ.

Bên cạnh đó, tính hợp hiến và vai trò chính thức của Musk liên tục bị thách thức. Nhà Trắng phải khẳng định ông chỉ là “cố vấn cấp cao”, không phải lãnh đạo chính thức, dù ông Trump nhiều lần gọi Musk là “người đứng đầu”.

Tương lai DOGE – Giữa bước ngoặt và thử thách

Sự rút lui của Musk, vốn đã được dự báo trước, không chỉ đánh dấu kết thúc một chương mà còn mở ra thời kỳ chuyển đổi khó khăn cho DOGE. Musk thông báo sẽ giảm thời gian tham gia để tập trung vào Tesla, trong bối cảnh hãng này đang gặp khó khăn doanh số và hình ảnh do liên quan chính trị.

Dù vậy, DOGE vẫn được kỳ vọng sẽ duy trì hoạt động nhờ vào đội ngũ nhân sự được “cài cắm” sâu rộng và sự ủng hộ từ nội các Trump. Phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố: “Sứ mệnh của DOGE không thay đổi – tiếp tục cắt giảm lãng phí, gian lận và lạm dụng, nhằm nâng cao hiệu quả chính phủ”.

Các đồng minh tại Quốc hội như nghị sĩ Aaron Bean và Chủ tịch Ủy ban Tài chính Tom Cole tin tưởng DOGE sẽ được thể chế hóa, dù con đường phía trước không tránh khỏi những “gập ghềnh”.

Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) Russ Vought – người từng làm việc trong nhiệm kỳ đầu của Trump – được xem là “bộ não” sẽ tiếp nối điều hành DOGE sau Musk. Vought ủng hộ cắt giảm quy định, thu hồi ngân sách và tái cấu trúc lực lượng lao động liên bang, thậm chí thúc đẩy quyền “thu hồi ngân sách” gây tranh cãi nhằm siết chặt chi tiêu công.

Khoảng 100 nhân viên DOGE sẽ ở lại, đảm nhận các vai trò từ cố vấn đến giám đốc thông tin, duy trì mạng lưới nội bộ với quyền truy cập sâu vào hệ thống và dữ liệu nhạy cảm – tạo nền tảng cho các cải cách tiếp theo, dù quy mô có thể thu hẹp hơn.

Thách thức của DOGE hậu Musk

Mất đi Musk, DOGE đối mặt với hàng loạt thách thức nghiêm trọng:

Thiếu một lãnh đạo mạnh, người có tầm ảnh hưởng và sức hút công chúng. Không còn “hiệu ứng Elon Musk”, DOGE có nguy cơ giảm động lực và bị lu mờ giữa các chương trình kinh tế của chính quyền.

Xung đột nội bộ với các bộ trưởng từng phản đối, có thể làm DOGE mất khả năng phối hợp và ảnh hưởng chính sách cải cách.

Các vụ kiện pháp lý vẫn tiếp diễn, làm giảm quyền hoạt động và tính hợp pháp của cơ quan.

Sự phản đối từ Đảng Dân chủ và các tổ chức giám sát về minh bạch, cộng thêm nghi ngờ của các tổ chức tài chính lớn như JP Morgan về khả năng kiểm soát chi tiêu công.

Dù vậy, nếu biết khai thác lợi thế chính trị còn sót lại, dựa vào mạng lưới nhân sự đã thâm nhập sâu và sự hậu thuẫn của Quốc hội, DOGE vẫn còn cơ hội duy trì, thậm chí phát triển thành tổ chức thể chế hóa lâu dài.

Sự rút lui của Elon Musk, vừa là thử thách vừa là cơ hội, buộc DOGE phải bước ra khỏi cái bóng cá nhân và tìm kiếm sự ổn định bền vững qua lãnh đạo tập thể. Russ Vought và đội ngũ hiện tại sẽ đóng vai trò then chốt, nhưng liệu họ có đủ sức lèo lái cơ quan qua sóng gió pháp lý và chính trị hay không vẫn còn là câu hỏi mở. Chỉ có thời gian mới trả lời được liệu DOGE sẽ là minh chứng cho một cuộc cải cách hành chính táo bạo hay chỉ là “một cuộc thử nghiệm chính trị chớp nhoáng” trong lịch sử Mỹ.