Doanh nghiệp vừa và nhỏ khó tiếp cận vốn và lãi suất khó hạ nhiệt

Doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận vốn và lãi suất cao do hệ thống tín dụng hai tốc độ. Lãi suất chưa giảm do căng thẳng thanh khoản, áp lực tỷ giá và rủi ro tín dụng gia tăng, khiến bất động sản gặp khó trong việc tái cơ cấu nợ.

1. Bản chất của "Tín dụng hai tốc độ"

"Hai tốc độ" mô tả hai trạng thái tiếp cận vốn hoàn toàn trái ngược trong cùng một hệ thống tài chính:

Tốc độ nhanh (Làn ưu tiên): Dòng vốn chảy thuận lợi, lãi suất hợp lý dành cho doanh nghiệp lớn, hạ tầng quốc gia (18 dự án trọng điểm), nhà ở xã hội, sản xuất xuất khẩu và khu công nghiệp. Nhóm này đóng vai trò giữ nhịp tăng trưởng GDP.

Tốc độ chậm (Làn thắt chặt): Dòng vốn tắc nghẽn, chi phí vốn cao dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và Bất động sản thương mại/cao cấp. Nhóm này phải đối mặt với tiêu chí tín dụng khắt khe và áp lực chi phí vay gia tăng.

2. Vì sao mặt bằng lãi suất chưa thể hạ?

Bài toán lãi suất hiện tại không thể giải quyết bằng cách giảm "lãi suất điều hành", do hệ thống đang mắc kẹt ở 3 nút thắt cấu trúc:

A. Căng thẳng thanh khoản hệ thống (Rủi ro LDR)

Tín dụng vượt xa huy động: Khi tín dụng tăng trưởng (~7,41%) nhanh hơn tốc độ huy động tiền gửi (~5,02%), tỷ lệ LDR (Dư nợ / Tiền gửi) của hệ thống bị đẩy lên mức kịch trần ($112\% - 117\%$).

Chi phí vốn cao: Để duy trì tỷ lệ an toàn, các ngân hàng bắt buộc phải đua lãi suất huy động hoặc vay mượn trên thị trường liên ngân hàng, dẫn đến chi phí đầu vào ($COF$) bị đẩy lên, triệt tiêu dư địa giảm lãi suất cho vay.

B. "Bộ ba bất khả thi" & Áp lực Tỷ giá

NHNN đang đứng trước 3 mục tiêu giằng co: Ổn định tỷ giá – Hạ lãi suất – Kiểm soát dòng vốn.

Khi cán cân thương mại đảo chiều sang nhập siêu (16,65 tỷ USD) và khối ngoại rút ròng vốn trên thị trường chứng khoán, nhu cầu ngoại tệ tăng mạnh.

Nếu NHNN ép hạ lãi suất VND quá nhanh, chênh lệch lãi suất VND-USD sẽ nới rộng, kích hoạt đợt sóng đầu cơ tỷ giá và chảy máu ngoại tệ. Giữ lãi suất ở mức hiện tại là tấm lá chắn bắt buộc để bảo vệ tỷ giá.

C. Rủi ro tín dụng nhóm SME gia tăng

Khi tỷ lệ doanh nghiệp giải thể/rút lui tăng cao (+99,1%), rủi ro nợ xấu của nhóm SME trong mắt ngân hàng tăng vọt. Ngân hàng phản ứng bằng cách cộng thêm phí rủi ro (risk premium) vào lãi suất vay của SME hoặc đơn giản là đóng room tín dụng đối với nhóm này.

3. Làn sóng bán tài sản & Đỉnh nợ Trái phiếu BĐS

Khối BĐS thương mại đang rơi vào vòng xoáy thiếu hụt thanh khoản kép:

Siết tín dụng ngân hàng: Ngân hàng tập trung room cho các dự án trọng điểm và nhà ở giá rẻ, cắt giảm dòng vốn vào BĐS phân khúc cao cấp/nghỉ dưỡng.

Đỉnh điểm áp lực trái phiếu: ~60.000 tỷ đồng trái phiếu BĐS đáo hạn trong nửa cuối năm 2026 với coupon cao (11,5% – 12%, thả nổi lên 13% – 15%).

Tác động: Doanh nghiệp BĐS không thể đảo nợ bằng trái phiếu mới hay vay ngân hàng. Con đường duy nhất để sinh tồn là bán tháo/chiết khấu tài sản, M&A dự án hoặc tái cơ cấu nợ. Làn sóng bán tài sản này sẽ tái định giá lại thị trường BĐS theo hướng sát với giá trị thực hơn.

4. Tác động chiến lược & Lời khuyên hành động