Doanh nghiệp FDI đạt kỷ lục xuất khẩu, Việt Nam hưởng lợi ít ỏi

Hiện doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã có sẵn mạng lưới, trong khi trình độ lao động trong nước thấp, doanh nghiệp thiếu kênh thông tin về chiến lược mua hàng của FDI và khả năng tiếp nhận chuyển giao công nghệ còn hạn chế

TS Phạm Hùng Tiến, chuyên gia về đầu tư FDI, chỉ ra rằng mặc dù các tỉnh phía Bắc có giá trị xuất khẩu nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước, nhưng lại không nằm trong top 10 tỉnh có thu ngân sách cao. Điều này cho thấy, phần lợi ích mà Việt Nam nhận được từ "kỳ tích" xuất khẩu của doanh nghiệp FDI là không tương xứng, thậm chí rất khiêm tốn.

Tại Diễn đàn quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam gần đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ ra sự "ngộ nhận" và "tự huyễn hoặc" trong ngành điện tử và sản xuất điện thoại khi doanh nghiệp FDI xuất khẩu 100% giá trị điện thoại và linh kiện, nhưng lại nhập khẩu đến 89% giá trị linh kiện đó.

Tổng Bí thư cho biết, mặc dù Samsung đã đầu tư vào Việt Nam từ năm 2008 và có hàng chục doanh nghiệp đối tác cấp 1, nhưng phần lớn trong số đó là các doanh nghiệp nước ngoài. Các doanh nghiệp trong nước chủ yếu cung cấp dịch vụ an ninh, suất ăn công nghiệp và xử lý rác thải. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt gặp rất nhiều khó khăn khi muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Anh Dương - Trưởng Ban Nghiên cứu tổng hợp, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) khẳng định, xuất khẩu là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, nhưng tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa trong hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vẫn giảm dần theo thời gian. Doanh nghiệp Việt vẫn chưa thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu vì thiếu mạng lưới hỗ trợ và trình độ lao động chưa đủ cao để đáp ứng yêu cầu từ doanh nghiệp FDI.

TS Phạm Hùng Tiến, chuyên gia về đầu tư FDI, chỉ ra thực tế các tỉnh như Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên, dù có giá trị xuất khẩu đứng đầu cả nước, nhưng lại nằm ngoài nhóm 10 tỉnh có thu ngân sách lớn nhất. Điều này cho thấy phần lợi ích từ "kỳ tích" xuất khẩu của doanh nghiệp FDI chưa thực sự được Việt Nam hưởng trọn vẹn.

TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Vietnam nhận định, tỷ lệ doanh nghiệp Việt thực sự trở thành một phần của chuỗi cung ứng toàn cầu rất thấp. Ông đề xuất Việt Nam cần thay đổi cách tiếp cận hỗ trợ doanh nghiệp, đổi mới thể chế và quy định pháp lý, từ đó tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo các chuyên gia, sự gia nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của doanh nghiệp, mà còn cần các điều kiện thể chế và môi trường kinh doanh thuận lợi hơn. Chính sách hỗ trợ cần tập trung vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và phù hợp với tương lai của nền kinh tế toàn cầu.