Điều kiện mới của ông Trump có thể làm bùng nổ căng thẳng Trung Đông?

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa bổ sung một điều kiện mới cho thỏa thuận hạt nhân dân sự với Saudi Arabia, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ chạy đua hạt nhân tại Trung Đông và tác động tới cán cân an ninh khu vực.

Ngày 22/7, Washington thông báo đã đạt được thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Riyadh nhằm phát triển chương trình hạt nhân dân sự tại quốc gia vùng Vịnh này. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các thỏa thuận do Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Hoàng tử Abdulaziz bin Salman ký kết sẽ tạo nền tảng pháp lý cho quan hệ đối tác kéo dài nhiều thập niên, trị giá hàng tỷ USD, đồng thời đi kèm các cơ chế ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi thỏa thuận được công bố, ông Trump bất ngờ tuyên bố Saudi Arabia chỉ có thể hưởng đầy đủ thỏa thuận nếu tham gia Hiệp định Abraham – khuôn khổ bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các quốc gia Arab.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 23/7, ông khẳng định thỏa thuận “sẽ được thông qua”, nhưng nhấn mạnh việc này “hoàn toàn phụ thuộc vào việc Saudi Arabia gia nhập Hiệp định Abraham”.

Động thái mới lập tức thu hút sự chú ý của Israel. Theo Reuters, Israel hiện là quốc gia duy nhất tại Trung Đông được cho là sở hữu kho vũ khí hạt nhân, vì vậy Tel Aviv đặc biệt nhạy cảm với mọi chương trình làm giàu uranium trong khu vực.

Cựu Thủ tướng Naftali Bennett gọi thỏa thuận là “một thất bại chiến lược nghiêm trọng” có thể đe dọa an ninh lâu dài của Israel. Ông cảnh báo việc cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium trên lãnh thổ nước này có nguy cơ kích hoạt một cuộc chạy đua hạt nhân mới tại Trung Đông.

Cùng quan điểm, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Avigdor Lieberman cho rằng chương trình hạt nhân dân sự của Riyadh có thể trở thành nền tảng cho việc phát triển năng lực vũ khí hạt nhân trong tương lai, kéo theo một “cuộc chạy đua vũ trang điên cuồng” trên toàn khu vực.

Ông Lieberman kêu gọi Israel phản đối thỏa thuận và vận động Quốc hội Mỹ không phê chuẩn văn kiện này. Theo giới quan sát, việc ông Trump gắn thỏa thuận hạt nhân với tiến trình bình thường hóa quan hệ Israel - Saudi Arabia cho thấy Washington đang cố kết hợp mục tiêu an ninh, ngoại giao và chiến lược Trung Đông trong một thỏa thuận duy nhất.