Dẹp loạn “đầu nậu” thao túng giá vàng

Với những định hướng mới mang tính đột phá, đặc biệt là việc chuyển tư duy quản lý từ hành chính sang thị trường có kỷ cương, thị trường vàng đang đứng trước bước phát triển mới. Khi đó, không gian để những “tay to” thao túng thị trường sẽ dần thu hẹp và có lẽ họ cũng chẳng còn đủ “to” để thao túng nữa.

“Bóng ma” thao túng thị trường vàng không phải là câu chuyện mới. Suốt nhiều năm, khoảng cách bất thường giữa giá trong nước và thế giới, cùng biên độ mua – bán giãn rộng bất thường, đã làm dấy lên nghi vấn về những bàn tay khuất tất thao túng cuộc chơi kim loại quý.

Những ngày qua, thông tin bốn doanh nghiệp vàng cùng hai ngân hàng bị xử phạt vì loạt sai phạm đã làm dậy sóng dư luận. Tuy nhiên, điều khiến người ta lưu tâm hơn cả không phải là sự kiện ấy, mà chính là phản ứng… bình thản. Bởi với một thị trường vàng vốn dĩ đã bị nghi ngờ là bị chi phối bởi “những tay chơi lớn” từ lâu, thì việc lộ diện một vài cái tên vi phạm, với nhiều người, chỉ là điều sớm muộn.

Thực tế, nghi vấn về thao túng giá vàng không phải đến bây giờ mới xuất hiện. Từ những lần sốt giá phi lý, độ vênh bất thường giữa giá vàng trong nước – thế giới, đến biên độ mua vào – bán ra bị kéo giãn tới mức phi thị trường… tất cả đều từng gợi mở một câu hỏi gai góc: phải chăng có một nhóm lợi ích ngầm đứng sau điều tiết cuộc chơi?

Năm 2024, thị trường vàng nội địa liên tục “nổi cơn điên”. Dù Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã tung ra hàng loạt biện pháp "hạ nhiệt" – từ đấu thầu vàng miếng cho đến phân phối qua ngân hàng – nhưng mức chênh lệch giá trong – ngoài nước vẫn chễm chệ trên đỉnh, có thời điểm vượt 20%.

Thậm chí khi hơn 1,8 tấn vàng SJC được bơm ra qua 9 phiên đấu thầu, tình trạng “cháy hàng” vẫn diễn ra công khai tại nhiều doanh nghiệp, như thể chưa hề có bất kỳ sự can thiệp nào. Không ít ý kiến đã đặt nghi vấn: liệu nguồn cầu thật sự có lớn đến vậy, hay một nhóm nào đó đang cố tình găm hàng, thao túng cung – cầu nhằm trục lợi?

Không dừng lại ở giá, sự “đồng thuận kỳ lạ” giữa các tiệm vàng – từ các đại gia đầu ngành tới tiểu thương – trong việc niêm yết và giãn rộng biên độ mua – bán cũng cho thấy thị trường đang thiếu cạnh tranh nghiêm trọng. Khi các doanh nghiệp vàng vừa định giá, vừa điều tiết nguồn cung, họ mặc nhiên trở thành “người chơi thượng tầng”, thao túng thị trường theo cách có lợi nhất cho mình – bất chấp rủi ro đẩy về phía người dân.

Cuộc thanh tra mới đây của NHNN càng làm rõ thêm bức tranh ấy. Dù chưa khẳng định có yếu tố phi lý trong đợt tăng giá giai đoạn 2/10/2023 – 15/4/2024, nhưng kết luận cho thấy: giá vàng SJC – thương hiệu độc quyền quốc gia – đã bị chi phối bởi quyết định cá nhân của Tổng Giám đốc doanh nghiệp này. Sự độc quyền ấy không chỉ tạo ra quyền lực tuyệt đối với giá vàng, mà còn khiến thị trường dễ bị thao túng hơn bao giờ hết.

Tệ hơn, những “biểu hiện bất thường” không dừng lại ở các ông lớn. Trong đợt kiểm tra toàn quốc theo chỉ đạo của Thủ tướng, hàng loạt tiệm vàng tại TP.HCM bất ngờ đóng cửa hoặc ngừng giao dịch. Nếu kinh doanh minh bạch, tại sao lại phải rút lui khi có kiểm tra?

Rõ ràng, việc phơi bày sai phạm chỉ mới là bước đầu. Gốc rễ của vấn đề không nằm ở vài cá nhân hay doanh nghiệp, mà nằm ở chính cơ chế vận hành – nơi quyền lực định giá và điều tiết thị trường đang nằm trong tay quá ít người.

Thông điệp cải cách được Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ: phải chuyển từ tư duy quản hành sang tư duy quản trị, từ “siết để cấm” sang “mở để kiểm soát”. Đặc biệt, yêu cầu xóa bỏ độc quyền vàng miếng của SJC – vốn là điểm nghẽn tồn tại suốt hơn một thập kỷ – đã chính thức được đặt ra.

Một khi thị trường vàng được trả về đúng quy luật thị trường, có sự cạnh tranh công bằng, cơ chế minh bạch và quản lý hiệu quả của Nhà nước, những “tay to” nếu còn sót lại, cũng khó lòng đủ to để tiếp tục thao túng.