Đèo Cả và kỷ nguyên BOT: Từ hầm xuyên núi đến đại công trình chiến lược

Đèo Cả đã khẳng định vị thế "ông lớn" trong ngành hạ tầng nhờ mô hình chuỗi giá trị khép kín và nguồn thu BOT ổn định từ các dự án lớn, dù vẫn đối mặt với áp lực chi phí tài chính đáng kể.

Đèo Cả đã vượt ra khỏi vai trò nhà thầu đơn thuần, từng bước khẳng định vị thế "ông lớn" khi không chỉ thi công mà còn trực tiếp đầu tư, nắm giữ quyền vận hành dài hạn các dự án BOT, qua đó củng cố vững chắc tầm vóc trong ngành giao thông.

Là một trong số ít doanh nghiệp tư nhân sở hữu chuỗi giá trị khép kín toàn diện trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HOSE: HHV) đã ghi dấu ấn sâu sắc qua hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia trải dài từ miền Trung đến biên giới phía Bắc. Hệ sinh thái của HHV bao gồm đầu tư, thi công và vận hành, thể hiện qua những dự án BOT và PPP quy mô lớn, đòi hỏi kỹ thuật cao và quản trị phức tạp.

Cột mốc quan trọng đầu tiên của Đèo Cả là công trình hầm đường bộ Đèo Cả – dự án nối liền Khánh Hòa và Phú Yên với tổng vốn đầu tư hơn 11.000 tỷ đồng, chứng minh năng lực tổng hợp từ thiết kế đến vận hành. Tiếp nối thành công này là hầm Cù Mông (Bình Định – Phú Yên) và đặc biệt là hầm Hải Vân 2 – hầm đường bộ dài hơn 6 km từng giữ kỷ lục Đông Nam Á – khẳng định vị thế “vua đào hầm” của doanh nghiệp trên bản đồ hạ tầng Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở những công trình xuyên núi, HHV đã mở rộng tầm ảnh hưởng với vai trò nhà đầu tư chiến lược trong các dự án cao tốc lớn như Cam Lâm – Vĩnh Hảo (80 km, gần 9.000 tỷ đồng), Hữu Nghị – Chi Lăng (43 km, 8.700 tỷ đồng) và Đồng Đăng – Trà Lĩnh (121 km, 25.000 tỷ đồng). Việc hợp nhất kết quả tài chính từ Cam Lâm – Vĩnh Hảo, sau khi mua lại 38% cổ phần từ công ty mẹ, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ từ nhà thầu thi công thuần túy sang nhà đầu tư cốt lõi với quyền kiểm soát tối ưu.

Bên cạnh các tuyến cao tốc trọng điểm, Đèo Cả còn hiện diện trên nhiều công trình ven biển miền Trung, quốc lộ phức tạp và các vùng địa hình đòi hỏi kỹ thuật cao như trung du, miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Kinh nghiệm thi công hầm cùng năng lực vượt trội ở địa hình hiểm trở đã giúp HHV trở thành lựa chọn ưu tiên trong chiến lược phát triển hạ tầng vùng sâu vùng xa, nơi không nhiều doanh nghiệp có thể đáp ứng yêu cầu.

Điểm khác biệt nổi bật của HHV chính là mô hình vận hành chủ động và tích hợp: bên cạnh vai trò tổng thầu thi công, doanh nghiệp còn giữ tỷ lệ vốn lớn trong các dự án, trực tiếp kiểm soát dòng tiền BOT, đồng thời khai thác tối đa hiệu quả vận hành để tối ưu lợi nhuận. Đây là “vòng tuần hoàn lợi ích kép” giữa thi công – đầu tư – khai thác, một mô hình hiếm có nhà thầu Việt nào thực hiện thành công trên quy mô lớn.

‘Bầu sữa’ BOT – trụ cột doanh thu

Quý I/2025 đã chứng minh hiệu quả vượt trội từ mô hình BOT của HHV. Doanh thu thuần đạt 735 tỷ đồng, trong đó thu phí BOT chiếm đến 526,1 tỷ đồng, tương đương 71,6% tổng doanh thu. Với mức thu phí bình quân gần 5,84 tỷ đồng mỗi ngày tại 11 trạm, HHV duy trì dòng tiền vận hành ổn định, điều mà ngành hạ tầng vốn đầu tư dài hạn và nhiều rủi ro luôn khao khát.

Các mảng xây lắp và dịch vụ mặc dù mang về doanh thu bổ sung, song biên lợi nhuận thấp hơn nhiều. Thực tế, BOT không chỉ đóng góp phần lớn doanh thu mà còn tạo ra biên lợi nhuận gộp ấn tượng, lên đến 52,5% trong quý đầu năm – mức cao hiếm thấy trong ngành.

Dù vậy, chi phí tài chính vẫn là thách thức lớn khi lãi vay chiếm gần 98% tổng chi phí tài chính, tương đương hơn 217 tỷ đồng, gần 57% doanh thu thuần. Tức mỗi ngày HHV phải chi trên 2,4 tỷ đồng để phục vụ nợ vay. Áp lực đòn bẩy tài chính vẫn bào mòn lợi nhuận, nhưng doanh nghiệp vẫn báo lãi ròng 172,9 tỷ đồng, tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước.

Tại thời điểm 31/3/2025, tổng tài sản của HHV lên tới 39.260 tỷ đồng, trong đó tài sản dài hạn chiếm áp đảo với 96,6%, chủ yếu là các công trình BOT sinh dòng tiền dài hạn. Tiền mặt giảm xuống mức thấp nhất trong hơn một năm, phản ánh giai đoạn trả nợ sau chu kỳ đầu tư mạnh mẽ. Tổng nợ vay gần 18.780 tỷ đồng, chủ yếu vay dài hạn từ VietinBank, tạo ra áp lực tập trung nhưng giảm rủi ro thanh khoản. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh đạt 229 tỷ đồng, thể hiện sức khỏe vận hành tích cực, trong khi dòng tiền đầu tư và tài chính vẫn âm.

Triển vọng bền vững và kỳ vọng tăng trưởng

Theo ACBS, lưu lượng phương tiện qua các trạm BOT của HHV dự kiến tăng đều 8–10% mỗi năm trong giai đoạn 2025–2027, là nhân tố then chốt bảo đảm dòng tiền và lợi nhuận tăng trưởng bền vững. Backlog xây lắp hiện có trên 2.300 tỷ đồng và sẽ tiếp tục bổ sung thêm khoảng 5.000 tỷ từ các dự án trọng điểm, đặt nền móng vững chắc cho doanh thu tương lai.

Mặc dù áp lực chi phí tài chính chưa giảm ngay, lộ trình cắt giảm nợ ròng rõ ràng mở ra cơ hội cải thiện biên lợi nhuận trong trung hạn. ACBS dự báo năm 2025, HHV đạt doanh thu 3.792 tỷ đồng và lợi nhuận ròng 430 tỷ đồng, tăng trưởng tiếp tục khả quan trong năm 2026 với doanh thu 4.187 tỷ đồng và lợi nhuận ròng tăng 20,6% lên 519 tỷ đồng. Giá mục tiêu cổ phiếu được duy trì 16.000 đồng, cao hơn 29% so với thị giá hiện tại.

Trên thị trường, cổ phiếu HHV giao dịch quanh 12.150 đồng trong tháng 5/2025, thanh khoản ổn định và thể hiện niềm tin bền vững từ nhà đầu tư, đặc biệt sau kết quả lợi nhuận quý I vượt kế hoạch và hoàn thành hơn 31% mục tiêu cả năm.