Đầu tư không phải là tìm sự chắc chắn mà là đặt vào xác suất tốt nhất

Có người rủ tôi chơi trò tung xúc xắc và đặt rằng sẽ ra số 3 vì đó là ngày may mắn của anh ấy. Nhưng với tôi, mọi mặt đều có xác suất bằng nhau 1/6 nên không có lý do gì để chọn số 3, hay bất kỳ số nào khác.

Nhưng nếu ta tăng lên hai con xúc xắc và cộng lại, mọi chuyện đã khác vì lúc này sự phân tích của tôi có thể ứng dụng được rồi. Từ 2 đến 12 trông có vẻ ngẫu nhiêu nhưng thật ra xác suất không đều. Tổng bằng 7 sẽ xuất hiện với tần suất cao nhất bởi nó có thể từ nhiều bộ số nhất. Chọn 7 là một quyết định có cơ sở xác suất cao hơn ngẫu nhiên.

=> Nên tôi sẽ chọn số 7 bằng mọi giá và đấu với anh bạn may mắn kia > 100 lần. Tôi khá chắc rằng mình sẽ thua vài lần nhưng tổng thể chắc chắn tốt hơn nhiều một người chọn theo may mắn ngẫu nhiêu.

Nhìn về vấn đề khác,

Khi nói về chuyện đầu tư, lại gắn thêm với việc phân tích người ta thường nghĩ rằng phân tích nhiều để tìm một công thức đúng với mọi trường hợp, giống việc “Trứng luộc 5 phút thì chắc chắn lòng đào”.

Nhưng thật ra đầu tư giống như việc chọn số 7 khi chơi xúc xắc hơn.

Không đảm bảo bạn thắng mọi ván, hay cũng không có sự yêu thích con số nào cả, đầu tư cũng không có lựa chọn nào đảm bảo đúng 100%.

Nhưng điều quan trọng là bạn đang đặt cược dựa trên xác suất tốt hơn, chứ không phải cảm tính.

Từ một trò chơi đơn giản, ta thấy rõ: nếu lặp lại đủ nhiều lần, những người ra quyết định có cơ sở xác suất sẽ dần chiếm ưu thế.

Và đó cũng là bản chất của đầu tư không phải tìm ra điều chắc chắn, mà là liên tục chọn điều có khả năng đúng cao hơn trong một thế giới đầy biến động.

Một nhà đầu tư đã nhân 2 tài khoản năm 2025 nói với tôi là: Nhưng mà chị nghĩ là chị ăn may thôi. Vì đúng lúc chị có tiền xong đi chọn cổ phiếu, xong tăng x2 rồi chị tìm hiểu lại mới thấy 2025 là năm có bao nhiêu vấn đề phức tạp mà vốn chị chẳng hiểu gì cả, nên chẳng biết vì sao mình có tiền.

Nó phản ánh thực tế bạn có thể làm mọi thứ đúng nhưng kết quả vẫn lỗ, có lúc quyết định vội vàng lại lời đậm.

Câu chuyện này nhấn mạnh một điều đầu tư là ra quyết định trong môi trường bất định, thông tin thiếu và kết quả bị trì hoãn. Chị nhà đầu tư kia cùng nhiều người nữa đều nói chuyện với tôi vì không muốn lãi lỗ mà không rõ vì sao mình lãi.

Nói đúng hơn quan tâm thật sự không nằm ở kết quả, mà ở quy trình ra quyết định. Và làm sao thiết kế danh mục như một tập hợp các “quyết định có lý” (informed bets) là nơi xác suất + kỳ vọng lợi nhuận + quản trị rủi ro là trọng tâm.

Để làm vậy bạn cần lưu ý thêm 3 điều rằng:

1) May mắn chi phối ngắn hạn

Trong ngắn hạn, may mắn là biến số cực lớn. Không nhận ra điều này, bạn dễ rơi vào ảo tưởng năng lực.

Nếu bạn nghĩ: “có lãi là giỏi” hoặc “lỗ là ngu dốt”, thì gần như mọi bài học bạn rút ra sẽ sai lệch.

2) Vòng phản hồi (feedback loop) cực kỳ quan trọng

Sai lầm là điều không thể tránh. Nhưng nhà đầu tư giỏi luôn lưu lại giả định ban đầu, so sánh với thực tế, và điều chỉnh mô hình. Điều này không chỉ giúp bạn giỏi hơn, mà còn giúp bạn hiểu điểm mù của chính mình: Bạn thường đánh giá sai điều gì? Hay bị thiên lệch ở đâu?

Bởi vậy việc quản trị hệ thống ra quyết định còn quan trọng hơn từng quyết định đơn lẻ đúng.

3) Cảm xúc không biến mất nhưng có thể quản lý

Trong môi trường bất định, cảm xúc là điều tự nhiên lo sợ, tiếc nuối, FOMO… Vấn đề không phải là loại bỏ cảm xúc, mà là thiết kế hệ thống để cảm xúc không chi phối hành động.

Nhận diện cảm xúc - Nhân diện quyết định đưa ra bởi cảm xúc - Đưa bản thân ra khỏi môi trường mà cảm xúc chi phối - cân bằng lại sự khách quan của mình => Ra quyết định trên sự độc lập

Nhìn chung nó là quá trình liên tục đặt cược vào các xác suất tốt hơn với kỷ luật, khiêm tốn và khả năng học hỏi từ chính sai lầm. Thắng thua từng ván không quan trọng bằng việc bạn đang chơi trò chơi đúng cách đâu.

Cre: Trương Đắc Nguyên