Đầu tư Crypto: Thu thuế hay Trải thảm?

Tiền mã hóa mở ra tiềm năng nguồn thu thuế lớn nhưng tính ẩn danh trong giao dịch cùng sự phi tập trung gây khó khăn lớn cho quản lý và thu thuế tại Việt Nam. Để khai thác hiệu quả, cần chính sách thuế cân bằng, công nghệ giám sát hiện đại và hợp tác quốc tế chặt chẽ.

Tài sản mã hóa đang đặt ra một bài toán kép cho nhà làm luật: Thúc đẩy tăng trưởng hay tối ưu nguồn thu? Giới chuyên gia khẳng định, việc dung hòa hai mục tiêu này là kim chỉ nam để thị trường bùng nổ, đồng thời đảm bảo ngân sách quốc gia không bỏ lỡ "miếng bánh" thuế tiềm năng.

Trả lời phỏng vấn về chính sách thuế cho tài sản mã hóa, TS. Chu Thanh Tuấn – Phó Chủ nhiệm nhóm ngành Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam – nhấn mạnh thách thức cốt lõi: tính ẩn danh trong giao dịch khiến việc thu thuế trở nên phức tạp dù tiềm năng nguồn thu ngân sách là rất lớn.

Việt Nam hiện đứng trong top 5 quốc gia có lượng người dùng tiền mã hóa đông đảo nhất thế giới, với hơn 17 triệu người và tổng giá trị giao dịch hơn 100 tỷ USD mỗi năm (Chainalysis, 2024). Sức hút thị trường này mở ra cơ hội thu ngân sách không thể bỏ qua. Tuy nhiên, sự phi tập trung của blockchain và đặc tính gần như ẩn danh trong giao dịch làm suy giảm khả năng xác định chủ thể chịu thuế – điều mà các hệ thống tài chính truyền thống có thể dễ dàng thực hiện nhờ sự hiện diện của các trung gian như ngân hàng hay công ty môi giới.

Việt Nam phải xây dựng cơ chế mạnh mẽ liên kết ví mã hóa với danh tính thực, thông qua các quy định KYC trên sàn giao dịch. Song ngay cả khi có KYC, các giao dịch P2P hay rút tài sản về ví cá nhân vẫn tạo ra “vùng tối” khó kiểm soát, đặc biệt khi các nền tảng DeFi và sàn nước ngoài cho phép người dùng Việt giao dịch thoát khỏi giám sát trong nước. Đây chính là nút thắt lớn nhất gây nguy cơ thất thu thuế và làm phức tạp công tác quản lý tài chính quốc gia.

Chưa hết, đặc thù toàn cầu của thị trường tài sản mã hóa khiến nguy cơ trốn thuế xuyên biên giới trở nên rõ ràng. Nhà đầu tư có thể chuyển giao dịch sang các sàn nước ngoài hoặc dùng VPN để né tránh nghĩa vụ thuế nếu chỉ áp dụng thuế trên sàn trong nước. Việt Nam do đó cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi mô hình CRS/FATCA để giám sát dòng tiền và chia sẻ dữ liệu hiệu quả.

Trước xu hướng hợp pháp hóa tài sản mã hóa, việc thiếu định nghĩa rõ ràng về loại tài sản này – tài sản, hàng hóa hay phương tiện thanh toán – đặt ra thách thức lớn cho thiết kế hệ thống thuế công bằng, minh bạch. Bài học từ Ấn Độ cho thấy mức thuế cao và phức tạp có thể làm suy yếu thị trường nội địa, khiến dòng vốn rời bỏ sang các “thiên đường thuế” như Singapore hay Dubai.

TS. Chu Thanh Tuấn cảnh báo, nếu không xây dựng chính sách thuế cân bằng và đơn giản, Việt Nam không chỉ mất đi nguồn thu tiềm năng mà còn đánh mất lợi thế cạnh tranh trong khu vực. Mô hình thuế hợp lý có thể là thuế giao dịch thấp kết hợp thuế lãi vốn trong khung thuế thu nhập cá nhân, đồng thời miễn VAT như Liên minh châu Âu hay Singapore để tránh đánh thuế hai lần.

Để kiểm soát hiệu quả, Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ phân tích blockchain tiên tiến, mặc dù khó khăn sẽ không nhỏ do nhiều loại tiền mã hóa được thiết kế bảo mật cao như Monero hay Zcash. Ngành Thuế phải trang bị phần mềm chuyên dụng theo dõi giao dịch, phát hiện mô hình trốn thuế và tăng cường quản lý sàn giao dịch lớn cùng nhà giao dịch quy mô.

Ngay cả khi luật pháp hoàn thiện, việc thực thi vẫn phức tạp do bản chất đa chiều của giao dịch tài sản mã hóa, đòi hỏi quản lý chặt chẽ giá mua, giá bán, hoán đổi token và airdrop. Giải pháp khả thi có thể là yêu cầu các sàn giao dịch được cấp phép báo cáo giao dịch người dùng và thay mặt Nhà nước thu thuế, nhưng thực tế triển khai sẽ đối mặt nhiều thách thức do sự đa dạng của ví tiền và sàn giao dịch.