Đấu giá khoáng sản bất thường: Lỗ hổng đằng sau những cú "thổi giá" nghìn tỷ

Theo Luật sư Huỳnh Phan Thiên Phúc, pháp luật hiện hành không có quy định buộc người trúng đấu giá mỏ khoáng sản phải thực hiện kết quả đấu giá. Do đó, người trúng đấu giá chỉ bị mất tiền cọc nếu không thực hiện nghĩa vụ.

Nghi vấn về sáu vụ đấu giá với giá trả bất thường

Ngày 19/10, cuộc đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại mỏ ĐB2B ở thị xã Điện Bàn đã gây chú ý. Mỏ này có diện tích hơn 6 ha và trữ lượng được phê duyệt là 159.000 m3 cát. Sau 200 vòng đấu giá, Công ty Cổ phần MT Quảng Đà (TP. Đà Nẵng) đã trúng đấu giá với mức giá cao gấp 1.534,6% so với giá khởi điểm, tương đương hơn 370,5 tỷ đồng (tăng gần 369,4 tỷ đồng so với giá ban đầu).

Với mức giá đấu giá bất thường này, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đã yêu cầu các cơ quan liên quan kiểm tra, rà soát lại hồ sơ và quy trình đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại điểm mỏ ĐB2B.

Trước đó, tại Hà Nội cũng xuất hiện tình trạng tương tự. Cụ thể, vào ngày 5 và 6/11/2023, các cơ quan chức năng TP. Hà Nội đã tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Kết quả, ba đơn vị đã trúng đấu giá với tổng số tiền khoảng 1.700 tỷ đồng.

Mỏ cát Châu Sơn (xã Châu Sơn, huyện Ba Vì) có trữ lượng 703.500m³ cát, giá khởi điểm là 2,881 tỷ đồng. Sau 89 vòng đấu, giá trúng đấu là 396,865 tỷ đồng, gấp hơn 137 lần giá khởi điểm. Đơn vị trúng là Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại Việt Sơn.

Mỏ Liên Mạc (phường Thượng Cát và Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm) có trữ lượng 508.603m³ cát, giá khởi điểm 2,051 tỷ đồng. Sau 53 vòng đấu, giá trúng là 408,290 tỷ đồng, gấp gần 200 lần giá khởi điểm. Công ty trúng là Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ KSP.

Mỏ Tây Đằng - Minh Châu (xã Minh Châu và xã Chu Minh, huyện Ba Vì) có trữ lượng 4.899.000m³ cát, giá khởi điểm 19,29 tỷ đồng. Sau 21 vòng đấu, giá trúng là 883,93 tỷ đồng, gấp gần 46 lần giá khởi điểm. Công ty trúng là Công ty TNHH Thương mại Phúc Lộc Thịnh.

Mối liên hệ sau những mức giá đấu giá cao của các doanh nghiệp

Liên quan đến vụ đấu giá bất thường của Công ty Cổ phần MT Quảng Đà tại Quảng Nam, Luật sư Huỳnh Phan Thiên Phúc cho biết mức giá đấu cao này chủ yếu do quyết định của các doanh nghiệp tham gia đấu giá. Tuy nhiên, chưa thể kết luận liệu cuộc đấu giá này có sai phạm hay không.

Trước khi tham gia đấu giá, các doanh nghiệp đã phải tính toán kỹ lưỡng về mặt tài chính và phương án kinh doanh phù hợp trong trường hợp trúng đấu giá. Luật sư Phúc cho rằng doanh nghiệp có quyền đưa ra mức giá họ cho là hợp lý trong quá trình đấu giá. Tuy nhiên, khi mức giá bị đẩy lên quá cao, nó dễ gây nghi ngờ. Nếu cơ quan chức năng không tìm ra bằng chứng về sự bất thường trong quá trình đấu giá, doanh nghiệp sẽ phải tự chịu trách nhiệm về thua lỗ hoặc các vấn đề phát sinh khác.

Bên cạnh đó, mức giá 370 tỷ đồng chỉ là giá khởi điểm, doanh nghiệp còn phải chịu các chi phí bổ sung như thuế, lệ phí và các thủ tục liên quan để được cấp quyền khai thác mỏ. Luật sư Phúc nhấn mạnh rằng tiền đấu giá phải nộp cho ngân sách nhà nước, và nếu doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ tài chính, họ sẽ không được cấp quyền khai thác khoáng sản.

Về quá trình đấu giá, theo thông tin từ Luật sư Phúc, phiên đấu giá kéo dài suốt 20 giờ, và mức giá cuối cùng đạt 370 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến nay, kết quả của cuộc đấu giá vẫn chưa được công nhận vì cơ quan chức năng đang nghi ngờ có sự bất thường và tiến hành kiểm tra lại toàn bộ quá trình đấu giá.

Luật sư Phúc cho rằng chưa có đủ thông tin để xác nhận liệu có sai phạm trong cuộc đấu giá này. Các cơ quan chức năng cần làm rõ mối quan hệ giữa các doanh nghiệp tham gia đấu giá và mục đích đẩy giá cao như vậy có liên quan đến sự thông đồng hay không.

Lỗ hổng trong quy định pháp lý

Gần đây, một số vụ đấu giá đã gặp phải tình trạng người trúng đấu giá không thực hiện kết quả đấu giá. Điều này phần lớn do thay đổi quyết định của người thắng cuộc, và vì quy định pháp luật hiện tại không có chế tài bắt buộc người trúng đấu giá phải thực hiện kết quả, họ chỉ mất tiền cọc nếu không thực hiện.

Việc thiếu chế tài xử lý vi phạm hành chính hoặc trách nhiệm hình sự trong các trường hợp này gây khó khăn cho cơ quan nhà nước trong công tác quản lý. Nếu doanh nghiệp không thực hiện kết quả đấu giá, quá trình đấu giá phải bắt đầu lại từ đầu, gây lãng phí thời gian và nguồn lực.

Để khắc phục tình trạng này, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu giá năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, đã bổ sung chế tài xử lý vi phạm đối với những người tham gia đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Cụ thể, nếu người trúng đấu giá không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, quyết định công nhận kết quả đấu giá sẽ bị hủy và người vi phạm có thể bị cấm tham gia đấu giá trong thời gian từ 6 tháng đến 5 năm.