Đám đông trong lịch sử – khi nhân loại cùng đổi mới

(#169) “Đôi khi, giải pháp cho vấn đề lớn nhất không đến từ các nhà bác học, mà đến từ một người thợ mộc đang lặng lẽ làm việc trong xưởng của mình.” — Karim Lakhani, Harvard Business School

1. Khi đám đông cứu cả một đế chế

Năm 1707, Vương quốc Anh gặp một thảm họa kinh hoàng: một phần hạm đội hải quân bị đắm ngoài khơi vì lạc đường giữa biển.

Thời đó, không có GPS, không có vệ tinh, không có Google Maps. Các thủy thủ chỉ có la bàn, thiên văn và… niềm tin. Nhưng biển cả không tin ai cả.

Sau thảm họa, Quốc hội Anh công bố Giải thưởng Kinh độ (Longitude Prize) trị giá 20.000 bảng —

một con số khổng lồ, tương đương hàng triệu đô ngày nay — dành cho ai có thể xác định chính xác kinh độ trên biển.

2. Khi Newton cũng bị giới hạn bởi góc nhìn

Chủ tịch hội đồng chấm giải không ai khác chính là Ngài Isaac Newton – thiên tài vật lý, nhà toán học huyền thoại, người đặt nền móng cho cơ học cổ điển.

Newton tin chắc rằng: Cách duy nhất để tìm kinh độ là dựa vào thiên văn học.

3. Khi những kẻ ngoại đạo làm nên kỳ tích

Trong khi các nhà khoa học vẫn đang ngước nhìn bầu trời, thì John Harrison, một thợ mộc vô danh ở Yorkshire, lặng lẽ nhìn xuống chiếc đồng hồ của mình.

Harrison không biết gì về thiên văn, nhưng ông hiểu từng chiếc bánh răng, từng thanh thép, từng độ giãn nở của kim loại.

Ông phát minh ra chronometer – đồng hồ đo thời gian chính xác, hoạt động ổn định ngay cả trong điều kiện rung lắc, ẩm, và thay đổi nhiệt độ ngoài khơi.

Nguyên lý cực kỳ đơn giản: Nếu bạn biết chính xác thời gian rời bờ và thời gian hiện tại, bạn có thể tính ra vị trí của mình bằng lượng giác.

Kết quả: Harrison không chỉ giành giải thưởng,

mà còn mở ra thời đại mới cho hàng hải, thương mại và đế quốc Anh.

4. Khi sự đa dạng cứu thế giới

Câu chuyện Giải thưởng Kinh độ không chỉ là chiến thắng của một thợ mộc. Nó là minh chứng cho một sự thật vĩnh cửu trong đổi mới: Giải pháp đột phá thường đến từ những người ngoài ngành.

Những ví dụ tương tự xuất hiện khắp lịch sử:

• Nhà thờ Florence: Mái vòm tráng lệ được thiết kế không bởi kiến trúc sư, mà bởi Brunelleschi – một thợ kim hoàn.

Ông áp dụng kỹ thuật đúc vàng để giải bài toán kết cấu mái vòm – điều mà giới kiến trúc thời đó cho là “bất khả thi.”

• Đồ hộp của Napoleon: Khi quân đội cần cách bảo quản lương thực, giải pháp không đến từ tướng lĩnh, mà từ một dược sĩ tên Nicolas Appert, người phát minh ra cách đóng hộp thực phẩm đầu tiên trên thế giới.

Mẫu số chung: Những con người bình thường nhưng dám nghĩ khác. Họ không mang học vị “GS – TS – PGS”, nhưng họ sở hữu điều mà mọi nhà khởi nghiệp cần nhất: Tư duy thực tiễn và góc nhìn mới.

5. Đám đông – cỗ máy đổi mới tự nhiên của nhân loại

Trước khi có Silicon Valley, trước cả Google hay MIT,

đám đông chính là phòng thí nghiệm đầu tiên của thế giới.

Chính phủ, xã hội và các nhà lãnh đạo đều hiểu: Không một tổ chức nào có thể gánh nổi mọi vấn đề.

Nhưng nếu mỗi người đóng góp một mảnh góc nhìn, nhân loại có thể giải bất kỳ bài toán nào.

Hàng trăm năm trước, họ gọi đó là “Giải thưởng Kinh độ.” Ngày nay, ta gọi nó là Crowdsourcing.

Công cụ đổi mới thì thay đổi – nhưng bản chất con người sáng tạo trong đám đông thì không bao giờ mất đi.

6. Bài tập thực hành – “Chiêu mộ trí tuệ cộng đồng”

Hãy thử đóng vai Quốc hội Anh trong thời đại của bạn: Chọn một vấn đề lớn mà xã hội hoặc doanh nghiệp bạn đang đối mặt.

+ Vấn đề bạn muốn giải quyết là gì? VD: Giảm rác thải nhựa, tối ưu hóa năng lượng, nâng hiệu suất nhân viên

+ Ai là “đám đông” bạn có thể huy động? Sinh viên, startup, freelancer, kỹ sư, người tiêu dùng…

+ Bạn sẽ thưởng gì để họ tham gia? Tiền, cơ hội hợp tác, danh tiếng, hoặc đơn giản là được ghi nhận

+ Làm sao để chọn giải pháp tốt nhất? Dựa trên hiệu quả, chi phí và khả năng mở rộng

Mục tiêu: Không phải tìm ra “người giỏi nhất”,

mà là tạo ra nhiều góc nhìn nhất – để giải pháp tốt nhất có thể xuất hiện.

7. Ba bài học khởi nghiệp từ Bài 35

① Sự đa dạng là nhiên liệu của sáng tạo: Càng nhiều ngành, càng nhiều tầng lớp tham gia, thì khả năng tìm được giải pháp bất ngờ càng cao.

② Đừng sợ “người ngoại đạo”: Một founder giỏi là người biết mời đúng người lạ vào đúng thời điểm.

Khi bạn mắc kẹt trong tư duy chuyên môn, hãy để “một John Harrison mới” bước vào phòng.

③ Giải thưởng – không chỉ để khuyến khích, mà để khuấy động tư duy

Khi bạn biến “vấn đề” thành “cuộc thi”, bạn không chỉ nhận được giải pháp – bạn còn đánh thức trí tuệ tập thể đang ngủ quên ngoài kia.

Thông điệp Bài 35: Không phải Newton, mà là Harrison cứu cả hạm đội. Đôi khi, đổi mới không nằm ở thiên tài, mà nằm ở cộng đồng dám thử.

Trong Bài 36, ta sẽ bước vào phần kết nối cực kỳ thú vị: Từ Crowdsourcing đến Open Innovation –

Cách mà các doanh nghiệp hiện đại (như NASA, LEGO, P&G, Unilever) đang biến đám đông thành “đội R&D không biên giới”.

⸻

P/s: Bạn đang loay hoay không biết làm sao để khởi nghiệp? Hoặc việc kinh doanh của bạn hiện tại bế tắc? Inbox tư vấn nhé