Đại biểu Quốc hội: Không nên phạt quá nặng với những lỗi vô ý

Đại biểu Nguyễn Trường Giang cho rằng cần phân biệt lỗi cố ý và vô ý khi quy định mức phạt hành chính, tránh để những vi phạm nhỏ trở thành gánh nặng tài chính đối với người dân.

Thảo luận tại tổ chiều 26/10 về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Trường Giang cho rằng mức phạt phải đủ sức răn đe, nhưng cũng cần tương xứng với tính chất, mức độ và lỗi của người vi phạm.

Theo ông, hiện có hai luồng ý kiến về mức phạt tối đa. Một bên đề nghị tăng mạnh để ngăn chặn vi phạm, bên còn lại lo ngại mức phạt quá cao có thể ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân, nhất là với những lỗi vô ý.

Luật hiện hành quy định mức phạt tối đa theo từng lĩnh vực, còn mức phạt cụ thể đối với mỗi hành vi do Chính phủ quy định tại các nghị định. Ông đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định mức phạt ngay trong luật, làm cơ sở để Chính phủ xây dựng chế tài phù hợp.

Theo đại biểu, những hành vi cố ý, người vi phạm biết rõ nguy hiểm nhưng vẫn thực hiện, phải bị xử phạt nghiêm. Chẳng hạn, đưa chất cấm vào thức ăn chăn nuôi để tăng trọng hoặc sử dụng rượu bia khi lái xe đều là những hành vi cần chế tài đủ sức răn đe.

Tuy nhiên, không phải vi phạm nào cũng có tính chất như vậy. Một số lỗi giao thông có thể xuất phát từ sự thiếu chú ý của người lái hoặc điều kiện hạ tầng chưa bảo đảm. Ông lấy ví dụ tuyến đường trong đô thị giới hạn tốc độ 40 km/h, nhưng người lái vô ý đi 45 km/h. Nếu thường xuyên qua tuyến đường này và lặp lại lỗi, họ có thể bị camera ghi nhận vi phạm nhiều lần mà không hay biết.

Tương tự, với lỗi vượt đèn đỏ, ông cho rằng cần phân biệt người cố tình vượt tín hiệu với trường hợp không quan sát được đèn do xe lớn che khuất. Có tình huống người lái chỉ nhích đầu xe lên để quan sát nhưng vẫn bị camera ghi nhận vi phạm. Đơn cử như một người bạn đi trong đô thị, chỉ trong một buổi sáng bị phạt nguội hai lần, mỗi lần khoảng 18 triệu đồng, tổng cộng 36 triệu đồng.

Dù việc xử phạt đúng quy định, ông đặt vấn đề liệu số tiền này có tương xứng với tính chất vi phạm, nhất là khi người lái không quen đường và có thể không nhận biết mình đã mắc lỗi?

Một tình huống khác là ôtô đỗ bên phải đường khiến phương tiện phía sau khó đi tiếp nếu không lấn qua vạch liền. Nếu những lỗi tương tự liên tục bị camera ghi nhận trên đường đi làm hằng ngày, số tiền phạt cộng dồn có thể trở thành gánh nặng lớn.

Từ thực tế trên, ông Giang đề nghị luật phân biệt mức độ lỗi khi xác định chế tài. Với những hành vi chủ yếu do vô ý, có thể cân nhắc mức phạt bằng một nửa mức tối đa; còn hành vi cố ý vẫn phải xử phạt nghiêm khắc. "Đề xuất này không nhằm giảm nhẹ mọi vi phạm mà hướng tới nguyên tắc xử phạt công bằng, tương xứng. Khi luật quy định rõ nguyên tắc, Chính phủ sẽ có căn cứ xác định mức phạt cụ thể đối với từng hành vi", ông nói.

Đề xuất giảm tiền phạt cho người nộp sớm

Cùng quan tâm đến tính khả thi của chế tài, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, Chủ tịch HĐND phường Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị, đề nghị tính đến thu nhập và khả năng nộp phạt của người dân khi xây dựng mức xử phạt.

Ông dẫn tính toán cho thấy tiền phạt một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy hiện tương đương khoảng 83% thu nhập bình quân đầu người trong một tháng và hơn hai lần thu nhập tháng của nhóm 20% dân số có thu nhập thấp nhất.

Theo đại biểu, mức phạt cao có tác dụng răn đe nhưng cũng cần bảo đảm người vi phạm có khả năng chấp hành, tránh tình trạng bỏ lại phương tiện tại bãi tạm giữ vì tiền phạt quá lớn.

Ông Vũ cũng đề nghị mở rộng các tình tiết giảm nhẹ, trong đó bổ sung trường hợp vi phạm lần đầu và không gây hậu quả; xem xét hoàn cảnh người dân sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo.

Theo ông, quy định không cho phép phạt dưới mức tối thiểu của khung dù người vi phạm có tình tiết giảm nhẹ là chưa linh hoạt. Cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu cho phép áp dụng mức phạt dưới mức tối thiểu khi có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên.

Để khuyến khích người dân chấp hành quyết định xử phạt, ông cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế giảm tiền phạt nếu tự nguyện nộp sớm. Dẫn kinh nghiệm Malaysia, nơi áp dụng mức giảm 50% nếu nộp trong 15 ngày và 33% nếu nộp từ ngày thứ 16 đến ngày thứ 30, ông cho rằng Việt Nam có thể nghiên cứu quy định tương tự, theo hướng nộp càng sớm được giảm càng nhiều.

'Mức phạt cao không có nghĩa mọi vi phạm đều bị phạt nặng'

Ở góc nhìn khác, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Phó giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng, cho rằng cần duy trì mức phạt đủ sức răn đe để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Theo ông, việc tăng mạnh tiền phạt giao thông từng gây nhiều phản ứng, nhưng khi đã biết rõ hành vi bị cấm, người dân phải có trách nhiệm tuân thủ. Nguyên tắc này cũng cần áp dụng trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn hành vi hút thuốc lá tại nơi có quy định cấm.

Đối với đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỷ đồng với cá nhân và 3 tỷ đồng với tổ chức, ông Liêm nhấn mạnh đây là mức trần, không có nghĩa tất cả hành vi vi phạm đều bị tăng tiền phạt.

Theo ông, việc nâng mức tối đa nhằm tạo cơ sở xử lý những vi phạm nghiêm trọng, có thể mang lại lợi ích bất hợp pháp lớn, đặc biệt trong lĩnh vực môi trường, an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Ông dẫn tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi chế tài đủ mạnh để ngăn chặn. Tuy nhiên, khi quy định mức phạt cho từng hành vi, cơ quan soạn thảo phải căn cứ vào tính chất, mức độ và hậu quả vi phạm, bảo đảm chế tài tương xứng, khả thi và thống nhất với Bộ luật Hình sự.

Sáng cùng ngày, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đề xuất tăng 50% mức phạt tiền tối đa, từ một tỷ lên 1,5 tỷ đồng với cá nhân và từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng với tổ chức. Mức phạt tối thiểu được giữ nguyên. Đây là mức trần chung, không đồng nghĩa mọi hành vi vi phạm đều bị tăng tiền phạt. Thẩm tra dự luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc khả năng tài chính của người vi phạm, tránh quy định mức phạt quá cao nhưng khó thi hành.

Quốc hội dự kiến thảo luận tại hội trường về dự án luật ngày 4/11.