Đã đến lúc thoát khỏi chiếc áo gia công?

Khi các điểm nghẽn hàng hải kéo sập biên lợi nhuận và các hiệp định thương mại mới của đối thủ làm thay đổi cuộc chơi, việc tiếp tục bám víu vào tư duy gia công thô lẻ không khác gì một canh bạc tự sát vĩ mô của doanh nghiệp nội địa.

Quý I/2026, nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam vào Argentina giảm 18,4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, mức sụt giảm tập trung ở các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, linh kiện điện tử, máy tính và nguyên liệu sản xuất. Riêng ngành giày dép ghi nhận mức giảm hơn 40%.

Theo đánh giá của cơ quan thương mại Việt Nam tại Argentina, xu hướng này xuất phát từ ba nguyên nhân chính: khó khăn nội tại của nền kinh tế Argentina, khủng hoảng logistics toàn cầu và môi trường cạnh tranh thương mại thay đổi nhanh chóng.

Căng thẳng tại Trung Đông khiến nhiều hãng tàu phải tránh tuyến kênh đào Suez, chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng. Hệ quả là thời gian vận chuyển từ châu Á sang Nam Mỹ kéo dài thêm từ 10-18 ngày, trong khi giá cước container tăng từ 50-80% trên nhiều tuyến.

Với các ngành có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày hay gia công xuất khẩu, chi phí logistics leo thang đã trực tiếp bào mòn lợi thế cạnh tranh. Nhiều nhà nhập khẩu bắt đầu thu hẹp đơn hàng từ châu Á hoặc chuyển sang các nguồn cung gần hơn để giảm rủi ro vận chuyển.

Áp lực còn gia tăng khi Mỹ và Argentina ký Hiệp định Thương mại và Đầu tư Đối ứng hồi tháng 2/2026. Những ưu đãi về thuế và thủ tục dành cho hàng hóa Mỹ đang tạo ra sức ép lớn với các nhà cung cấp ngoài khối, trong đó có Việt Nam.

Tăng trưởng vẫn còn mong manh

Dù xuất khẩu của Việt Nam trong quý I/2026 vẫn tăng 19,1%, nhiều tín hiệu cảnh báo đã xuất hiện. Khu vực kinh tế trong nước tiếp tục suy giảm đóng góp, trong khi khối FDI vẫn là động lực chính kéo tăng trưởng.

Diễn biến tại Argentina cho thấy chỉ một biến động từ logistics, địa chính trị hay chính sách thương mại cũng có thể làm thay đổi nhanh chóng cục diện thị trường. Điều này phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của doanh nghiệp Việt vào các lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ và gia công xuất khẩu.

Theo các chuyên gia kinh tế, những cú sốc gần đây tại Trung Đông, đặc biệt quanh các tuyến vận tải chiến lược, tiếp tục phơi bày sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các yếu tố phi kinh tế.

Đổi mới là con đường duy nhất

Các chuyên gia nhận định lợi thế chi phí thấp không còn đủ để duy trì vị thế cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Khi chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm giá thành mà còn phải nâng cao khả năng chống chịu, chủ động nguồn cung và từng bước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Muốn giữ vững vị thế trên bản đồ thương mại thế giới, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục đứng ở mắt xích thấp nhất của chuỗi sản xuất. Chuyển từ gia công sang sáng tạo, từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và công nghệ đang trở thành yêu cầu mang tính sống còn.

Những biến động hiện nay không chỉ là thách thức, mà còn là lời cảnh báo rõ ràng rằng cuộc chơi giá rẻ đang dần khép lại.