Cứ GDP tăng là giá điện phải tăng giá điện theo?

Có một luận điểm không có cơ sở, nhưng đã đóng đinh vào đầu nhiều người Việt Nam như sau: “Tăng trưởng về điện phải cao hơn tăng trưởng GDP”, “GDP cứ tăng trưởng 1% thì nhu cầu về điện phải tăng 1,5%, thậm chí 1,8%”.

Từ luận điểm này, nhiều người lại có suy ngược lại là “năm xx sản lượng điện chỉ tăng có 3,5% thì GDP không thể tăng trưởng 6% được” và từ đó họ lại suy tiếp ra tăng trưởng GDP mà cơ quan chức năng công bố là ảo.

[1] Luận điểm đã cũ và lỗi thời

Tôi đã cất công đi tìm hiểu xem luận điểm trên dựa trên cơ sở khoa học nào, thì hóa ra luận điểm này là luận điểm đã cũ và lỗi thời rồi.

Trong một nghiên cứu của Đại học Stanford năm 2015, có tiêu đề “Tiêu thụ điện và tăng trưởng kinh tế: Mối quan hệ mới với hậu quả đáng kể?” đã đưa ra kết luận sau đây “Trong khi mức tăng trưởng tiêu thụ điện gần như song song với mức tăng GDP từ năm 1973 đến giữa những năm 1990, thì mối liên kết đó dường như đã bị phá vỡ trong hai thập kỷ qua”.

Như vậy nghiên cứu của Stanford đã chỉ ra “Tăng trưởng về điện gần như song song với tăng trưởng GDP” chỉ đúng với giai đoạn 1973-1995, bắt đầu từ năm 1996 nguyên lý ấy không còn đúng nữa, đầu tiên là ở các nước kinh tế phát triển, tăng trưởng về điện thấp hơn hoặc bằng tăng trưởng về GDP.

Cũng giống như Stanford, năm 2017, cơ quan năng lượng quốc tế IEA cũng cho rằng trong lịch sử, sự tăng trưởng kinh tế có xu hướng đi kèm với sự gia tăng sử dụng năng lượng, nhưng gần đây mối quan hệ này đã bị tách rời ở nhiều quốc gia, mức độ tách rời ở mỗi quốc gia phụ thuộc vào mức thu nhập đầu người, điện khí hóa và cơ cấu kinh tế thay đổi (khối thương mại và dịch vụ và kinh tế số có xu hướng sử dụng ít năng lượng hơn so với khối sản xuất).

[2] Việt Nam cũng đang quá trình tách rời mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với tăng sử dụng năng lượng

Những năm gần đây, qui luật “tăng trưởng về điện phải cao hơn tăng trưởng GDP”, “GDP cứ tăng trưởng 1% thì nhu cầu về điện phải tăng 1,5%” không còn đúng với Việt Nam chúng ta nữa. Tuy GDP đầu người của chúng ta không bằng Indonesia, Thái Lan, Malaysia, nhưng từ năm 2022, kinh tế số, phần mềm và dịch vụ phần mềm của Việt Nam đã tăng 28% và 19%, cao nhất Asean (tất nhiên cao hơn Indonesia, Thái Lan, Malaysia), cao gấp 3,5 lần tăng trưởng GDP, đến năm 2024, kinh tế số Việt Nam chiếm 18,3% GDP.

Cũng như các nước khác, kinh tế số (bao gồm thương mại điện tử, vận chuyển công nghệ, đặt vé máy bay, khách sạn online, chô thuê kỳ nghỉ Airbnb, truyền thông số, dịch vụ tài chính số, ngân hàng số, khám chữa bệnh từ xa, đào tạo trực tuyến), dịch vụ phần mềm ở Việt Nam nhu cầu sử dụng điện thấp hơn rất nhiều sản xuất công nghiệp (thấp hơn cả tính theo đầu người lẫn theo tạo ra giá trị cho GDP).

Ví dụ đầu tiên là ngành dịch vụ phần mềm (xuất khẩu), năng xuất trung bình người đạt từ 35.000 đến 40.000 USD, cao gấp 8 lần khối sản xuất công nghiệp, trong khi đó làm phần mềm sử dụng điện ít hơn rất nhiều.

Ví dụ thứ hai là thương mại điện tử: nhiều cửa hàng trên phố đèn điện sáng trưng, điều hòa mát lạnh đã được thay thế bằng các shop online ở chính căn hộ chung cư, sử dụng điện ít hơn, mà số lượng các shop online như vậy lên đến vài trăm ngàn.

Chưa hết, năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà đang phát triển nhanh chóng ở Việt Nam. Theo ghi nhận, hiện có 103.000 dự án điện mặt trời mái nhà (MTMN), với tổng công suất lắp đặt lên đến 9.500MW và có 30%-50% các doanh nghiệp ngành dệt may trong các khu công nghiệp đã lắp đặt hệ thống điện MTMN. Hầu hết các dự án điện MTMN là tự sản tự tiêu, không được ghi nhận trong sản lượng điện tiêu thụ của EVN.

Kết bài: Các cơ quan chức năng nên có nghiên cứu chính thức về mối liên quan giữa tăng trưởng GDP và tăng nhu cầu sử dụng năng lượng ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cần được công bố rộng rãi, đầu tiên là phục vụ cho công tác làm chiến lược kinh tế xã hội của đất nước, qui hoạch và phát triển năng lượng, tiếp theo là để giảm thiểu sự sự lan truyền thông tin thiếu cơ sở “Điện tăng trưởng thấp thế, làm sao GDP tăng trưởng cao như thế được”.