Công nhân Mỹ mất việc do lệnh áp thuế ngành ôtô của ông Trump

Khoảng 900 lao động Mỹ đang đối diện nguy cơ mất việc chỉ vài tuần sau khi cựu Tổng thống Donald Trump công bố lệnh áp thuế 25% lên toàn bộ ôtô và phụ tùng nhập khẩu vào Mỹ. Quyết định này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy ngành sản xuất trong nước, nhưng thực tế lại đang tạo ra hiệu ứng ngược tại nhiều nhà máy ở Mỹ, Canada và Mexico – nơi ngành công nghiệp ôtô vốn đã vận hành như một chuỗi cung ứng xuyên biên giới trong hơn ba thập kỷ.

1. Tác động trực tiếp tới công nhân Mỹ

Các công nhân bị ảnh hưởng chủ yếu là những người làm việc theo giờ tại năm nhà máy của Stellantis – một trong những tập đoàn ôtô lớn nhất thế giới. Họ phụ trách sản xuất hệ thống truyền động và dập kim loại để phục vụ cho các nhà máy lắp ráp ở Mexico. Giờ đây, khi các nhà máy đó buộc phải tạm ngưng hoạt động vì lo ngại mức thuế mới, các nhà máy cung ứng tại Mỹ cũng buộc phải cắt giảm nhân sự.

Tại Kokomo, Indiana, nơi có khoảng 5.000 lao động trong ngành ôtô, ba nhà máy của Stellantis đã bắt đầu tiến trình sa thải. Denny Butler – Phó Chủ tịch công đoàn UAW tại Kokomo – cho biết có hơn 400 công nhân đã nghỉ không lương vô thời hạn ngay trước khi đợt sa thải chính thức bắt đầu vào ngày 7/4. Ông chia sẻ: “Tôi e đây là dấu hiệu cho thấy những gì sắp xảy ra trong thời gian tới. Thật đáng sợ”.

Butler đồng tình rằng Hiệp định NAFTA đã làm tổn hại đến ngành ôtô Mỹ khi tạo điều kiện cho các hãng chuyển nhà máy sang Mexico để tận dụng chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, ông cũng thực tế thừa nhận rằng việc tái di dời sản xuất trở lại Mỹ sẽ không thể xảy ra trong “vài tuần hay vài tháng”.

2. Tương lai bất định cho cả ba nước

Tác động từ quyết định áp thuế của ông Trump không chỉ dừng lại ở biên giới Mỹ. Nhà máy ở Windsor (Canada) – nơi sản xuất xe tải cỡ nhỏ Chrysler, và Toluca (Mexico) – nơi sản xuất các dòng xe Jeep, cũng buộc phải tạm đóng cửa. Hiện tại, không có nhà máy nào ở Mỹ lắp ráp những dòng xe này, khiến việc tái cấu trúc dây chuyền sản xuất gần như là nhiệm vụ bất khả thi trong ngắn hạn.

Antonio Filosa – Giám đốc điều hành Stellantis khu vực châu Mỹ – cho biết trong thư gửi nhân viên rằng việc tạm đóng cửa là bước đi bắt buộc trong bối cảnh thị trường hiện nay. Ông cam kết rằng công ty sẽ hợp tác chặt chẽ với các bên liên quan tại cả ba nước để thích nghi với sự thay đổi chính sách.

3. Phản ứng từ công đoàn và người lao động

Sean Fain – Chủ tịch Liên đoàn Công nhân Ôtô Mỹ (UAW) – lớn lên tại Kokomo và có xuất thân từ gia đình làm trong ngành ôtô, bày tỏ sự thất vọng với quyết định sa thải 900 lao động. Mặc dù không đồng tình với ông Trump ở nhiều điểm, ông Fain vẫn ủng hộ việc áp thuế để bảo vệ việc làm cho người Mỹ, nhưng chỉ trích các hãng sản xuất không chuẩn bị kịp thời để tránh tổn thất cho người lao động.

Phía Stellantis cho biết họ không có nhiều lựa chọn: hoặc gánh thuế và cắt lãi, hoặc tăng giá bán và đánh mất thị phần, hoặc ngưng sản xuất các mẫu xe bị ảnh hưởng. Trong mọi phương án, người lao động vẫn là nhóm chịu rủi ro lớn nhất.

4. Tác động tới Canada và Mexico

Tại nhà máy Windsor ở Canada, hơn 4.500 công nhân đang đối diện nguy cơ thất nghiệp. Lana Payne, Chủ tịch công đoàn Unifor đại diện cho ngành ôtô Canada, cho biết: “Thuế quan của Mỹ sẽ gây tổn thương lập tức cho công nhân ngành ôtô và trong trường hợp này, các đợt sa thải thậm chí được công bố trước khi lệnh thuế có hiệu lực”.

Derek Gungle, một công nhân tại Windsor với hơn 10 năm kinh nghiệm, đang chuẩn bị cho kỳ nghỉ không lương. Ông thường xuyên đi lại giữa Windsor và Detroit để xem bóng chày, ca nhạc và ăn uống. Nhưng từ sau khi ông Trump trở lại chính trường, Gungle cảm thấy như bị tách khỏi nước Mỹ. “Tại sao tôi phải ủng hộ một nền kinh tế không muốn ủng hộ tôi?”, ông đặt câu hỏi. “Chúng tôi sẽ ổn trong ngắn hạn, nhưng tương lai thì rất đáng lo. Thành phố này đang mệt mỏi”.

Kết luận: Bài toán nan giải từ sự kết nối xuyên biên giới

Quyết định áp thuế với ôtô và phụ tùng nhập khẩu của ông Trump được xem là động thái bảo hộ sản xuất trong nước, nhưng đang tạo ra hiệu ứng tiêu cực ngược trở lại, đặc biệt với hàng nghìn lao động Mỹ. Mối liên kết sâu sắc giữa ba nền kinh tế Bắc Mỹ trong ngành ôtô khiến bất kỳ thay đổi đơn phương nào cũng dẫn đến hệ quả dây chuyền.

Khi tương lai việc làm trở nên mong manh, niềm tin vào chính sách và cam kết giữa các quốc gia càng trở nên cần thiết. Nhưng với hàng nghìn công nhân đang tạm nghỉ việc, điều họ cần nhất lúc này không chỉ là lời hứa cho một tương lai “sản xuất quay về Mỹ”, mà là những giải pháp cụ thể và khả thi trong hiện tại.