Chuẩn bị cho KRX vận hành: Sửa đổi quy định đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán

Trong bối cảnh Hệ thống KRX sắp chính thức vận hành vào đầu tháng 5/2025, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đang gấp rút hoàn thiện dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định quan trọng nhằm đảm bảo tính sẵn sàng về mặt pháp lý cũng như tận dụng tối đa các tính năng hiện đại của hệ thống mới này.

📌 Vì sao cần sửa đổi?

KRX là hệ thống giao dịch mới được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực quản lý, vận hành thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời là một trong những điều kiện cần để nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, để phù hợp với cơ chế và tính năng của hệ thống KRX, hàng loạt quy định pháp lý hiện hành cần được điều chỉnh.

Dự thảo mới sẽ sửa đổi Thông tư 119/2020/TT-BTC và Thông tư 96/2020/TT-BTC, được cập nhật theo Thông tư 68/2024/TT-BTC, hướng tới việc:

- Đồng bộ hóa thông tin nhận diện nhà đầu tư

- Tối ưu hóa xử lý nghiệp vụ qua phương thức điện tử

- Sửa đổi quy trình bù trừ, thanh toán theo tiêu chuẩn quốc tế

🧾 Những điểm mới nổi bật trong đăng ký và lưu ký chứng khoán:

🔸 Mã định danh SID thay thế số hiệu đăng ký sở hữu

Trên Hệ thống KRX, mỗi nhà đầu tư sẽ được gán mã định danh riêng (SID) gồm 15 ký tự. Mã này tự động sinh ra từ thông tin số đăng ký sở hữu, ngày cấp và loại hình nhà đầu tư. Nhờ đó, việc nhận diện và quản lý thông tin người sở hữu chứng khoán sẽ trở nên thống nhất, chính xác và minh bạch hơn.

🔸 Xử lý hồ sơ nghiệp vụ hoàn toàn qua điện tử

Không còn sử dụng văn bản giấy, toàn bộ nghiệp vụ đăng ký, lưu ký chứng khoán sẽ chuyển sang xử lý qua hệ thống điện tử, phù hợp với quá trình chuyển đổi số và khả năng của hệ thống KRX. Dự thảo quy định rõ trách nhiệm của thành viên lưu ký trong việc đảm bảo tính chính xác của dữ liệu gửi đến Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

🔸 Phân bổ phần lẻ cổ phần theo tài khoản mặc định

Trên hệ thống hiện tại, phần lẻ cổ phiếu sẽ được phân bổ về đúng tài khoản phát sinh quyền. Nhưng với KRX, nếu nhà đầu tư có nhiều tài khoản tại các công ty chứng khoán khác nhau, cổ phiếu lẻ sẽ được cộng dồn và phân bổ về tài khoản mặc định chưa lưu ký của nhà đầu tư tại tổ chức phát hành.

🔸 Chuyển khoản và quyền phát sinh: Điều chỉnh theo chuẩn KRX

KRX chỉ cho phép chuyển khoản quyền phát sinh khi còn chứng khoán gốc. Vì vậy, quy định hiện tại – vốn cho phép chuyển cả khi nhà đầu tư đã bán hết – sẽ bị loại bỏ để đồng bộ với cơ chế mới.

Đặc biệt, dự thảo cũng bổ sung trường hợp chuyển quyền sở hữu trong giao dịch Non-Prefunding, nhằm hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức không cần có đủ tiền khi đặt lệnh và xử lý tài sản đảm bảo trong trường hợp thiếu tiền.

💰 Bù trừ – Thanh toán: Bước chuyển mình lớn:

🔹 Áp dụng cơ chế mới không cho phép lùi/hủy thanh toán

Một điểm đột phá của hệ thống KRX là không cho phép lùi, hủy thanh toán đối với các giao dịch thiếu tiền đã phát sinh lỗi vào ngày T+1 hoặc thiếu tiền vào ngày T+2. Điều này giúp tăng tính minh bạch, giảm rủi ro hệ thống.

🔹 Vay chứng khoán qua cơ chế khớp lệnh

KRX cho phép vay chứng khoán qua hệ thống theo cơ chế khớp lệnh, hỗ trợ các giao dịch thiếu chứng khoán để đảm bảo thanh toán đúng hạn – điều chưa từng được thực hiện trên hệ thống cũ.

🔹 Phân chia theo 4 khu vực thị trường

Dự thảo bổ sung khái niệm “khu vực thị trường”, bao gồm cả thành viên lưu ký và thành viên bù trừ, phù hợp với thiết kế chi tiết của KRX và hướng tới quản trị rủi ro theo phân tầng.

💼 Quy định mới về sử dụng Quỹ hỗ trợ thanh toán

Do KRX không cho phép lùi hạn thanh toán, dự thảo quy định cho vay toàn bộ số tiền thiếu, theo trình tự:

- Vay từ ngân hàng thanh toán

Để bảo vệ hệ thống, VSDC được phép phong tỏa và bán chứng khoán tự doanh của thành viên mất khả năng thanh toán và thu hồi khoản tiền thông qua ngân hàng thanh toán.

Đồng thời, nếu không hoàn trả đúng hạn, thành viên có thể bị áp dụng biện pháp mạnh như đình chỉ hoạt động giao dịch – thể hiện rõ quyết tâm đảm bảo kỷ cương thanh toán trên thị trường.