Chikungunya xuất hiện tại Trung Quốc: Cảnh báo sớm cho một đại dịch mới?

Virus chikungunya đang bùng phát mạnh tại thành phố Phật Sơn, Trung Quốc với hơn 7.000 ca mắc – đợt dịch nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận tại nước này. Trong bối cảnh dân số chưa có miễn dịch cộng đồng và điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi phát triển, giới chức y tế Trung Quốc buộc phải kích hoạt các biện pháp ứng phó khẩn cấp.

Lần đầu bùng phát trên quy mô lớn tại Trung Quốc, virus Chikungunya – mầm bệnh do muỗi truyền với triệu chứng sốt cao và đau khớp dữ dội – đang lan rộng theo cấp số nhân, buộc hệ thống y tế nước này phải kích hoạt trạng thái cảnh báo cao nhất.

Lần đầu tiên phải đối mặt với sự bùng phát quy mô lớn của virus chikungunya – căn bệnh do muỗi truyền gây sốt cao và đau khớp dữ dội – chính quyền Trung Quốc đang triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp nhằm kiểm soát tình hình tại Phật Sơn, một trong những trung tâm công nghiệp trọng yếu ở miền Nam.

Tính đến ngày 6/8, hơn 7.000 ca mắc đã được ghi nhận, trong đó phần lớn tập trung tại Phật Sơn. Đây được xem là ổ dịch chikungunya nghiêm trọng nhất từng xuất hiện ở Trung Quốc, theo đánh giá của nhà nghiên cứu César López-Camacho từ Đại học Oxford. Ông nhấn mạnh: “Hầu hết dân số chưa có miễn dịch tự nhiên, tạo điều kiện cho virus lây lan nhanh chóng”.

Chikungunya – cơn đau đến từ muỗi

Chikungunya là bệnh truyền nhiễm do virus cùng tên gây ra, chủ yếu lây truyền qua muỗi vằn (Aedes aegypti và Aedes albopictus). Xuất hiện lần đầu ở Tanzania năm 1952, tên gọi “chikungunya” bắt nguồn từ tiếng Makonde, mang nghĩa "người cong người lại", mô tả mức độ đau đớn mà bệnh nhân phải trải qua.

Phần lớn các ca mắc có triệu chứng nhẹ và hồi phục sau 1–2 tuần mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, tình trạng đau khớp có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí nhiều năm, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống. Các nhóm dễ gặp biến chứng nặng hoặc tử vong gồm trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho chikungunya. Phác đồ điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng và chăm sóc hỗ trợ. Dù đã có hai loại vaccine được cấp phép tại Anh, Brazil, Canada và châu Âu, chúng vẫn chưa được phổ biến rộng rãi tại các nước đang chịu ảnh hưởng nặng.

Vì sao Trung Quốc lo ngại?

Khác với nhiều quốc gia nhiệt đới, Trung Quốc trước nay chưa từng ghi nhận ổ dịch chikungunya lớn, đồng nghĩa với việc người dân gần như không có miễn dịch cộng đồng. Thời tiết miền Nam đang trong giai đoạn nắng nóng, mưa nhiều – điều kiện lý tưởng để muỗi sinh sôi – càng làm tăng nguy cơ lan rộng.

Phật Sơn đã lập tức vào cuộc với nhiều biện pháp khẩn cấp như: phát màn chống muỗi, phun thuốc diệt côn trùng ở khu dân cư, công trường, nhà máy và không gian công cộng. Đáng chú ý, người dân nếu để nước đọng – nơi muỗi sinh sản – có thể bị phạt đến 10.000 nhân dân tệ (khoảng 1.400 USD) hoặc bị cắt điện sinh hoạt.

Nguy cơ không chỉ dừng ở Phật Sơn

Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC), tính đến tháng 7/2025, thế giới đã ghi nhận khoảng 240.000 ca chikungunya và 90 ca tử vong tại 16 quốc gia, chủ yếu ở Nam Mỹ như Brazil, Bolivia, Argentina và Peru.

Sự gia tăng đột biến của các bệnh do muỗi truyền trong hai thập kỷ qua – bao gồm chikungunya, sốt xuất huyết và Zika – được cho là hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa nhanh và sự mở rộng không kiểm soát của môi trường sống lý tưởng cho muỗi.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không kiểm soát kịp thời, dịch chikungunya có thể lan sang các thành phố lớn khác ở miền Nam Trung Quốc, nơi có khí hậu ẩm và mật độ dân cư cao.

“Chúng ta đang chứng kiến các bệnh nhiệt đới xâm nhập vào những vùng từng được xem là ‘miễn nhiễm’. Đây không còn là vấn đề cục bộ, mà là hồi chuông cảnh báo về một cuộc dịch tễ toàn cầu trong kỷ nguyên hậu khí hậu”, Robert Jones, Phó giáo sư Trường Vệ sinh và Y học Nhiệt đới London, nhận định.