Châu Âu tìm lối đi giữa áp lực thuế quan từ Mỹ

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhấn mạnh EU sẵn sàng đối thoại để tìm giải pháp, nhưng sẽ có biện pháp đáp trả nếu Mỹ áp thuế không công bằng.

Mỹ - EU trước nguy cơ căng thẳng thương mại mới

Việc Tổng thống Donald Trump tái đắc cử năm 2024 làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến thương mại mới giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Với chính sách “Nước Mỹ trên hết” cùng lập trường bảo hộ mạnh mẽ, chính quyền Trump tiếp tục đe dọa áp thuế lên hàng hóa nhập khẩu từ EU, khơi lại những căng thẳng tồn tại từ nhiệm kỳ trước và đẩy mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào một giai đoạn đầy thách thức.

Mỹ khơi mào căng thẳng bằng thuế quan

Ngay sau khi nhậm chức, Tổng thống Trump tuyên bố áp thuế 25% đối với nhôm và thép nhập khẩu từ EU, viện dẫn lý do bảo vệ ngành công nghiệp nội địa và giảm thâm hụt thương mại. Quyết định này làm dấy lên lo ngại trong giới doanh nghiệp châu Âu, đặc biệt là các nhà sản xuất thép và nhôm vốn phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), EU có thặng dư thương mại 157 tỷ euro (164,25 tỷ USD) với Mỹ trong lĩnh vực hàng hóa vào năm 2023, nhưng lại chịu thâm hụt 109 tỷ euro (111,03 tỷ USD) trong lĩnh vực dịch vụ. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nền kinh tế lớn và cho thấy tác động tiêu cực tiềm tàng nếu thuế quan được thực thi.

Không chỉ dừng lại ở kim loại, chính quyền Trump còn xem xét áp thuế đối với ô tô nhập khẩu từ EU. Washington lập luận rằng EU đánh thuế 10% đối với ô tô Mỹ, trong khi Mỹ chỉ áp 2,5% với xe châu Âu. Nếu mức thuế mới được thực thi, ngành công nghiệp ô tô của châu Âu, đặc biệt là Đức, sẽ chịu tác động nghiêm trọng.

Chính sách thuế quan của ông Trump không đơn thuần là biện pháp bảo hộ mà còn được coi như một công cụ gây sức ép lên các đối tác, buộc họ nhượng bộ theo điều kiện của Mỹ. Điều này đi ngược lại tinh thần thương mại tự do và các nguyên tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Tác động đến kinh tế EU

Việc Mỹ áp thuế cao có thể khiến hàng hóa EU trở nên kém cạnh tranh hơn tại thị trường Mỹ, trong khi các doanh nghiệp châu Âu phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng do bất ổn thương mại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến xuất khẩu mà còn làm tăng chi phí sản xuất, gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế khu vực.

Ngoài ra, các quốc gia ngoài EU, như Trung Quốc hay Mexico, có thể chuyển hướng hàng hóa của họ sang thị trường châu Âu nhằm né tránh thuế quan của Mỹ, tạo áp lực cạnh tranh lớn hơn đối với các doanh nghiệp châu Âu, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất và nông nghiệp.

Bên cạnh đó, căng thẳng thương mại có thể làm giảm niềm tin đầu tư, khiến doanh nghiệp trì hoãn kế hoạch mở rộng sản xuất, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế của EU. Ủy viên Kinh tế châu Âu Valdis Dombrovskis cảnh báo rằng các biện pháp thuế quan của Mỹ không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp mà còn làm gia tăng lạm phát, tác động trực tiếp đến người tiêu dùng.

EU phản ứng ra sao?

Trước sức ép từ Mỹ, EU duy trì lập trường cứng rắn. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen khẳng định liên minh này sẵn sàng đàm phán để tìm kiếm giải pháp, nhưng sẽ không ngần ngại áp dụng các biện pháp đáp trả nếu bị đánh thuế bất công. Bà nhấn mạnh: “Thuế quan vô lý sẽ dẫn đến những biện pháp đối phó quyết đoán.”

Các nước thành viên EU cũng thể hiện sự đoàn kết trong việc bảo vệ lợi ích chung. Bộ trưởng phụ trách các vấn đề châu Âu của Ba Lan, Adam Szłapka, nhấn mạnh: “Chúng tôi ủng hộ thương mại công bằng và dựa trên luật lệ. Việc mở rộng thị trường sẽ thúc đẩy năng suất, đổi mới và tạo việc làm.”

EU có nhiều lựa chọn để phản ứng, từ áp thuế trả đũa lên hàng hóa Mỹ, kiện lên WTO, đến sử dụng công cụ chống ép buộc nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế. Tuy nhiên, khối này cũng nhận thức được rằng một cuộc chiến thương mại kéo dài sẽ gây tổn hại cho cả hai bên, do đó ưu tiên hàng đầu vẫn là tìm kiếm một giải pháp thông qua đàm phán.

Một số quốc gia thành viên, như Pháp và Đức, đề xuất chiến lược kết hợp giữa đối thoại và các biện pháp phòng vệ thương mại. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh EU cần tự bảo vệ mình và không để lợi ích thương mại bị đe dọa. Trong khi đó, Thủ tướng Đức Olaf Scholz khẳng định EU đủ khả năng ứng phó với bất kỳ chính sách thuế quan nào từ Mỹ.

Con đường phía trước của EU

Trước nguy cơ căng thẳng thương mại leo thang, EU đang tìm kiếm những giải pháp nhằm giảm thiểu tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ và bảo vệ lợi ích kinh tế của mình.

Một trong những phương án được xem xét là tăng cường hợp tác với Mỹ trong các lĩnh vực khác, như nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), để đổi lấy sự nhượng bộ trong thương mại. Tuy nhiên, Brussels khó có thể kiểm soát hoàn toàn quá trình này, vì quyết định nhập khẩu LNG chủ yếu do các doanh nghiệp tư nhân thực hiện. Hiện nay, khoảng 20% LNG nhập khẩu của EU đến từ Nga, và việc thay thế bằng LNG Mỹ sẽ cần sự đồng thuận từ 27 quốc gia thành viên.

Bên cạnh đó, EU đang tích cực mở rộng quan hệ thương mại với các đối tác khác, đặc biệt là ở châu Á và các nền kinh tế mới nổi, nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Đồng thời, liên minh này cũng nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh nội khối, tăng cường đầu tư vào công nghệ và đổi mới, giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động từ các biến động bên ngoài.

Dù vậy, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Thời hạn để EU đưa ra đề xuất với Mỹ về thương mại và thuế quan là ngày 1/4 tới, trong khi Bộ Thương mại Mỹ cũng đang tiến hành điều tra để làm cơ sở cho các quyết định áp thuế mới. Nếu hai bên không đạt được thỏa thuận, nguy cơ một cuộc chiến thương mại toàn diện giữa Mỹ và EU là hoàn toàn có thể xảy ra.