Châu Âu "dửng dưng" trước tối hậu thư kinh tế mới từ Washington?

Cuộc chiến pháp lý xoay quanh sắc thuế dịch vụ số đang phơi bày sự dịch chuyển cán cân quyền lực, biến tối hậu thư của Nhà Trắng thành một đòn tung hỏa mù mang tính chính trị hơn là một giải pháp kinh tế thực chất.

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tiếp tục sử dụng thuế quan như một đòn bẩy trong đàm phán thương mại khi tuyên bố sẽ áp mức thuế lên tới 100% đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia châu Âu nếu những nước này triển khai thuế dịch vụ kỹ thuật số nhằm vào các tập đoàn công nghệ Mỹ.

Theo tuyên bố ngày 26/6, ông Trump khẳng định bất kỳ quốc gia nào áp dụng loại thuế này sẽ ngay lập tức phải đối mặt với mức thuế 100% đối với toàn bộ hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ. Nhà lãnh đạo Mỹ còn nhấn mạnh biện pháp này sẽ thay thế mọi thỏa thuận thương mại đã ký hoặc đang trong quá trình đàm phán.

Thuế dịch vụ kỹ thuật số được nhiều quốc gia xây dựng nhằm đánh thuế các tập đoàn công nghệ toàn cầu như Google, Meta hay Spotify, kể cả khi doanh nghiệp chưa phát sinh lợi nhuận tại nước sở tại. Washington nhiều năm qua cho rằng chính sách này tạo ra sự bất lợi đối với các doanh nghiệp Mỹ.

Nhà Trắng cho biết nếu triển khai, mức thuế mới sẽ dựa trên Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cơ chế cho phép Mỹ áp dụng biện pháp trả đũa sau khi hoàn tất điều tra và xác định có hành vi thương mại không công bằng.

Lá bài thuế quan không còn "bách phát bách trúng"

Khác với những lần trước, tuyên bố của ông Trump lần này không còn tạo ra làn sóng lo ngại mạnh mẽ tại châu Âu.

Nguyên nhân lớn nhất đến từ phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2, khi cơ quan này xác định tổng thống không thể đơn phương áp thuế theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) như cách chính quyền từng thực hiện.

Theo Chánh án John Roberts, Quốc hội chỉ trao quyền áp thuế trong những khuôn khổ rất cụ thể và không cho phép tổng thống tự do áp dụng thuế quan theo ý muốn.

Các chuyên gia pháp lý cũng cho rằng mọi biện pháp thuế mới đều phải trải qua quy trình điều tra, tham vấn và đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định trước khi có hiệu lực.

Điều đó đồng nghĩa, nếu muốn hiện thực hóa lời đe dọa thuế 100%, chính quyền Mỹ buộc phải đi theo lộ trình pháp lý dài hơn nhiều so với trước đây.

EU phát tín hiệu sẵn sàng đáp trả

Sau phán quyết của tòa, Washington chuyển sang triển khai mức thuế phổ thông 10% và đồng thời mở hàng loạt cuộc điều tra theo Điều khoản 301. Tuy nhiên, các cuộc điều tra tương tự trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump đối với thuế dịch vụ số ở châu Âu cuối cùng cũng không dẫn tới việc áp thuế, mà chủ yếu được sử dụng như công cụ mặc cả trên bàn đàm phán.

Trong khi đó, Nghị viện châu Âu gần đây tiếp tục bày tỏ ủng hộ việc xây dựng cơ chế thuế dịch vụ số trên toàn EU. Dù vậy, để chính sách có hiệu lực vẫn cần sự đồng thuận của toàn bộ 27 quốc gia thành viên - điều được đánh giá không dễ đạt được.

Ngay sau tuyên bố từ Washington, Ủy ban châu Âu khẳng định sẽ phản ứng nhanh chóng nếu Mỹ áp đặt các mức thuế mới nhằm vào những chính sách thuế hợp pháp và không mang tính phân biệt đối xử.

Song song với đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tiếp tục kêu gọi các nền kinh tế lớn xây dựng cơ chế đánh thuế thống nhất đối với các tập đoàn công nghệ xuyên biên giới, thay vì để mỗi quốc gia áp dụng một chính sách riêng, tránh nguy cơ gây tổn hại tới thương mại, đầu tư và tăng trưởng toàn cầu.

Có thể thấy, thuế quan vẫn là quân bài quen thuộc của ông Trump trong các cuộc đàm phán thương mại. Tuy nhiên, khi quyền lực pháp lý bị siết chặt và các đối tác ngày càng chuẩn bị kỹ hơn cho các kịch bản đối đầu, hiệu quả của chiến lược gây sức ép bằng thuế quan đang đối mặt với những thách thức lớn hơn đáng kể so với trước.