Canada "thay tướng": Lời tuyên chiến" hay "bước ngoặt" với Mỹ?

Thủ tướng mới của Canada, Mark Carney, tuyên bố chấm dứt kỷ nguyên phụ thuộc vào Mỹ, cam kết xây dựng nền kinh tế độc lập và mạnh mẽ hơn giữa bối cảnh căng thẳng thương mại với Washington. Mặc dù giành chiến thắng trong cuộc bầu cử, ông phải điều hành chính phủ thiểu số và đối mặt với những thách thức lớn từ các đảng nhỏ và chính sách của Donald Trump.

Vừa nắm quyền trong thế thiểu số, Thủ tướng Mark Carney đã không ngần ngại tuyên bố chấm dứt kỷ nguyên lệ thuộc Washington – một bước ngoặt chính trị định hình lại bản sắc đối ngoại của Canada.

Tân Thủ tướng Canada Mark Carney đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử trong cuộc tổng tuyển cử ngày 28/4 khi dẫn dắt Đảng Tự do giành thắng lợi – dù chỉ đủ để lập chính phủ thiểu số. Tuy nhiên, điều gây chấn động không phải là kết quả bầu cử, mà là tuyên bố đanh thép ngay sau chiến thắng: Canada sẽ dứt khỏi quỹ đạo phụ thuộc vào Mỹ – đối tác từng được xem là nền tảng cho thịnh vượng của quốc gia này.

Theo kết quả sơ bộ, Đảng Tự do của Carney giành được 167/343 ghế Hạ viện, trong khi Đảng Bảo thủ về nhì với 145 ghế – khiến phe Tự do không đạt thế đa số (172 ghế). Thủ tướng mới sẽ phải vận hành chính phủ trong thế phụ thuộc vào sự ủng hộ từ các đảng nhỏ hơn.

Trong bài phát biểu tại thủ đô Ottawa, ông Carney tuyên bố dứt khoát: “Mối quan hệ cũ với Mỹ – một sự hội nhập sâu rộng vốn từng đảm bảo cho thương mại và tăng trưởng của Canada sau Thế chiến II – đã chính thức chấm dứt. Trật tự thương mại toàn cầu do Mỹ dẫn dắt không còn tồn tại.”

Ông gọi đây là “một bi kịch” lịch sử, nhưng đồng thời là “thực tế mới” mà Canada buộc phải đối mặt bằng “sự kiên cường và những hy sinh chính trị”.

Chiến thắng của Carney – một cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh và Canada, song còn xa lạ với cử tri – được đánh giá là màn lội ngược dòng ngoạn mục. Chỉ vài tháng trước, Đảng Tự do còn bị đối thủ Bảo thủ bỏ xa tới 20 điểm trong thăm dò.

Tuy nhiên, hai cơn địa chấn chính trị đã xoay chuyển tình thế: sự rút lui bất ngờ của cựu Thủ tướng Justin Trudeau – người đã đánh mất niềm tin cử tri; và sự tái xuất đầy tranh cãi của Donald Trump – người đe dọa áp thuế 25% lên xe hơi Canada và không ngần ngại công khai mong muốn sáp nhập Canada thành “tiểu bang thứ 51” của Hoa Kỳ.

Phát biểu trước đám đông ủng hộ, ông Carney tuyên bố gay gắt: “Người Mỹ không chỉ muốn tài nguyên, nước ngọt hay ngành công nghiệp của chúng ta. Họ muốn cả đất nước này. Nhưng Tổng thống Trump sẽ không bao giờ đạt được điều đó.”

Ông cam kết sẽ dẫn dắt Canada “giành thắng lợi trong cuộc chiến thương mại” và xây dựng “nền kinh tế mạnh mẽ nhất G7” – khối gồm 7 nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về những thách thức phía trước, từ làn sóng thuế quan mới cho tới nguy cơ sáp nhập ngấm ngầm. “Chúng ta đã bị phản bội bởi một đồng minh lâu năm. Và cú sốc đó sẽ không thể bị lãng quên.”

Trong khi đó, những phát ngôn khiêu khích của Trump lại vô tình đẩy cao làn sóng yêu nước tại Canada – yếu tố giúp Carney thu hút sự ủng hộ từ cả hai đảng nhỏ: Đảng Dân chủ Mới (NDP) và Đảng Khối Quebec ly khai.

Chủ tịch Viện thăm dò Angus Reid, bà Shachi Kurl nhận định: “Chiến thắng của Carney là kết tinh của ba yếu tố: tâm lý ‘bất kỳ ai, miễn không phải Bảo thủ’; nỗi lo thương mại từ chính sách của Trump; và sự rút lui của Trudeau – điều khiến cử tri trung lập quay lại với Đảng Tự do.”

Carney từng cam kết sẽ áp lập trường cứng rắn với Washington, đồng thời bơm hàng chục tỷ USD vào chiến lược đa dạng hóa thương mại, giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Tuy vậy, trong bối cảnh chính phủ thiểu số, những kế hoạch tham vọng này sẽ vấp phải nhiều lực cản tại quốc hội.

Tuyên bố đầy mỉa mai của Trump trên mạng xã hội ngày 28/4 càng đổ thêm dầu vào lửa: “Chúc may mắn đến người dân tuyệt vời của Canada. Hãy bầu một lãnh đạo đủ mạnh mẽ để giúp các bạn giảm thuế một nửa, tăng chi tiêu quốc phòng miễn phí, tăng trưởng ngành công nghiệp gấp bốn – chỉ cần đổi lấy việc trở thành bang thứ 51 yêu dấu của Hoa Kỳ.”

Tuyên bố này lập tức vấp phải phản ứng dữ dội từ cả Đảng Tự do lẫn Đảng Bảo thủ tại Canada. Thủ tướng Carney thẳng thừng đáp trả: “Tại Canada, chỉ người Canada mới có quyền quyết định tương lai của đất nước này.”