Cám Gạo Việt Nam: Từ Phụ Phẩm Thấp Giá Trở Thành Mặt Hàng Xuất Khẩu Triển Vọng

Cám gạo, sản phẩm phụ từng bị xem nhẹ trong ngành chế biến gạo, đang dần khẳng định vị thế mới trên bản đồ nông sản quốc tế. Với việc Việt Nam vừa ký kết Nghị định thư xuất khẩu cám gạo và cám gạo chiết ly với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), cánh cửa hội nhập sâu rộng cho ngành phụ phẩm lúa gạo đã chính thức được mở rộng.

1. Cám Gạo: Từ Phụ Phẩm Khiêm Tốn đến Cơ Hội Tỷ Đô

Cám gạo là lớp vỏ mỏng bao quanh hạt gạo, được tạo ra sau quá trình tách vỏ trấu trong xay xát. Trong quá khứ, cám gạo chủ yếu được dùng làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón – những mục đích mang giá trị kinh tế không cao. Tương tự, cám gạo chiết ly – sản phẩm thu được sau quá trình ngâm chiết dầu – cũng thường không được chú trọng thương mại hóa mạnh mẽ.

Tuy nhiên, tình thế đang thay đổi nhanh chóng. Các chuyên gia dự đoán thị trường toàn cầu cho các sản phẩm từ cám gạo có thể đạt đến hàng chục tỷ USD. Đơn cử, thị trường dầu cám gạo toàn cầu được định giá 7,86 tỷ USD vào năm 2023, với dự báo tăng trưởng lên tới 18,35 tỷ USD vào năm 2032, tức tốc độ tăng trưởng hằng năm khoảng 10%. Trong khi đó, bã cám gạo đã tách dầu – một thành phẩm khác từ quá trình chế biến – cũng có quy mô 916,5 triệu USD năm 2023 và có thể đạt 1,31 tỷ USD vào năm 2031, tăng trưởng 4,5%/năm.

2. Thị Trường Nhập Khẩu Tiềm Năng và Vai Trò của Việt Nam

Nhu cầu cám gạo trên thế giới đang tăng cao, không chỉ trong ngành thức ăn chăn nuôi mà còn trong lĩnh vực thực phẩm chức năng và mỹ phẩm. Tại châu Âu, các quốc gia như Hà Lan, Pháp, Đức đang nhập khẩu cám gạo để sản xuất thực phẩm và mỹ phẩm nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao và khả năng chống oxy hóa tốt.

Trung Quốc, với đàn lợn lớn nhất thế giới, là một trong những quốc gia có nhu cầu cực lớn về cám gạo để sản xuất thức ăn chăn nuôi. Đáng chú ý, ngay cả Ấn Độ, vốn là quốc gia sản xuất và xuất khẩu gạo hàng đầu, vẫn nhập khẩu cám gạo do nhu cầu nội địa vượt quá khả năng cung ứng.

Hiện tại, Việt Nam sản xuất khoảng 5 triệu tấn cám gạo mỗi năm. Dù sản lượng lớn, phần lớn trước đây được tiêu thụ nội địa hoặc xuất khẩu tiểu ngạch – vốn không đảm bảo quy chuẩn chất lượng và không mang lại giá trị gia tăng cao.

3. Nghị định thư xuất khẩu: Bước ngoặt lịch sử

Việc ký kết Nghị định thư với GACC đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Cám gạo và cám gạo chiết ly đã chính thức trở thành một trong bốn mặt hàng nông sản đầu tiên được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị mặt hàng, mà còn mở ra một kênh tiêu thụ ổn định, có kiểm định rõ ràng.

Theo quy định của GACC, các sản phẩm xuất khẩu sang Trung Quốc phải không chứa các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn Salmonella hoặc nấm mốc. Ngoài ra, doanh nghiệp muốn xuất khẩu cần được Bộ Nông nghiệp và Môi trường giới thiệu và chỉ được phép xuất khẩu sau khi được kiểm tra, phê duyệt và đăng ký trên website của GACC.

4. Cơ hội lớn đi kèm thách thức

Việc chính thức mở cửa xuất khẩu chính ngạch cũng đặt ra yêu cầu khắt khe về quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất khép kín và tiêu chuẩn an toàn vệ sinh. Do đó, các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ bảo quản, xử lý vi sinh và kiểm định chất lượng để đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt của thị trường Trung Quốc và các thị trường cao cấp khác.

5. Kết Luận

Cám gạo đang rũ bỏ hình ảnh của một phụ phẩm bị bỏ quên để trở thành một mặt hàng nông sản chiến lược, mang về giá trị cao cho ngành lúa gạo Việt Nam. Nghị định thư xuất khẩu với Trung Quốc là bước đệm quan trọng giúp cám gạo Việt vươn ra thị trường thế giới, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, phát triển ngành chế biến sâu và gia tăng vị thế nông sản Việt Nam trên trường quốc tế