Bóng ma Iraq và "canh bạc" Iran của Donald Trump

Những lập luận và tính toán chiến lược gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến giới quan sát không khỏi liên tưởng tới con đường từng đẩy chính quyền George W. Bush vào cuộc chiến Iraq năm 2003 – một canh bạc làm thay đổi Trung Đông và để lại hệ lụy kéo dài suốt nhiều thập kỷ.

Nếu không có cuộc chiến Iraq, ông Trump có lẽ đã không bước vào Nhà Trắng. Sự phản đối sâu rộng của người Mỹ đối với cuộc chiến năm 2003 đã làm xói mòn niềm tin vào tầng lớp lãnh đạo truyền thống, mở đường cho một chính trị gia ngoài hệ thống như ông Trump trỗi dậy.

Trong suốt sự nghiệp chính trị, ông Trump luôn xây dựng hình ảnh là “tổng thống của hòa bình”, phản đối các cuộc chiến kéo dài ở nước ngoài và thậm chí không che giấu tham vọng giành giải Nobel Hòa bình. Thông điệp “không để nước Mỹ sa lầy” từng là trụ cột trong các chiến dịch tranh cử của ông.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy ông Trump đang lặp lại một số lập luận và lựa chọn chiến lược quen thuộc – những điều từng đưa chính quyền Bush vào vũng lầy Iraq.

Người Mỹ bị “đánh úp”

Trước các động thái quân sự nhằm vào Iran, Mỹ đã triển khai lực lượng hải quân và không quân lớn nhất tại Trung Đông kể từ sau cuộc chiến Iraq. Ban đầu, đây được xem là đòn răn đe nhằm gây sức ép buộc Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Nhưng khi tiến trình ngoại giao không mang lại đột phá, việc rút lực lượng mà không có hành động quân sự lại bị coi là làm suy yếu hình ảnh và uy tín của Tổng thống Mỹ. Trong bối cảnh đó, lựa chọn quân sự dần trở thành phương án khó tránh.

Điều nghịch lý là phong trào “Nước Mỹ trên hết” – nền tảng chính trị của ông Trump – vốn phản đối các cuộc chiến kéo dài ở nước ngoài. Chính sự mâu thuẫn này khiến Nhà Trắng không thể đưa ra một hệ lập luận rõ ràng, nhất quán để thuyết phục công chúng Mỹ về khả năng mở rộng xung đột với Iran.

Khác với thời ông Bush, khi chính quyền dành hàng tháng trời để “làm tâm lý” cho người dân trước chiến tranh Iraq, lần này, quân đội Mỹ có thể đã sẵn sàng, nhưng dư luận Mỹ thì chưa.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trước khi đọc Thông điệp Liên bang tại Điện Capitol, Washington DC, Mỹ, ngày 24/2.

Những lập luận “na ná” Iraq

Trong Thông điệp Liên bang mới đây, ông Trump tái khẳng định Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân. Lập luận này lập tức gây tranh cãi, bởi chính ông từng tuyên bố đã “xóa sổ” chương trình hạt nhân của Tehran trong các đợt không kích trước đó.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của Iran trong các cuộc xung đột khu vực, nhắc đến hàng trăm binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Iraq do các lực lượng được Tehran hậu thuẫn, đồng thời lên án các biện pháp trấn áp biểu tình trong nước của Iran.

Đáng chú ý hơn cả là cảnh báo của ông Trump về chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran – thứ mà ông cho là có thể đe dọa châu Âu, các căn cứ Mỹ ở nước ngoài, thậm chí hướng tới lãnh thổ Mỹ. Nhiều chuyên gia cho rằng mức độ đe dọa này có thể đã bị phóng đại, song cách lập luận lại gợi nhớ rõ rệt tới những tuyên bố về “vũ khí hủy diệt hàng loạt” trước cuộc chiến Iraq năm 2003.

Khi đó, dù chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt tuyên truyền, chính quyền Bush vẫn mắc sai lầm chí mạng: thiếu kịch bản cho giai đoạn hậu chiến. Hệ quả là một Iraq hỗn loạn, xung đột sắc tộc và nổi dậy kéo dài, gây tổn thất nặng nề cho quân đội Mỹ.

Bài toán hậu xung đột chưa lời giải

Trước khi hành động quân sự nhằm vào Iran, chính quyền ông Trump cũng chưa công bố một kịch bản rõ ràng cho viễn cảnh hậu xung đột. Theo CNN, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, từng thừa nhận không thể dự đoán kết quả của việc thay đổi chế độ tại Tehran.

Một số đánh giá tình báo cho rằng lực lượng có khả năng lấp khoảng trống quyền lực tại Iran là Vệ binh Cách mạng Hồi giáo – một tổ chức có lập trường cứng rắn và khó kiểm soát. Khả năng Washington tìm được một đối tác thân Mỹ tại Tehran được xem là rất mong manh.

Trong khi đó, Tehran dường như rút ra bài học từ trường hợp của nhà lãnh đạo Libya Moammar Gadhafi: từ bỏ vũ khí răn đe không đồng nghĩa với an toàn. Điều này khiến chương trình hạt nhân và tên lửa trở thành “bảo hiểm sinh tồn” đối với chế độ Iran.

Di sản hay vết xe đổ?

Tham vọng của ông Trump là phá hủy hoàn toàn năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran, qua đó tái định hình Trung Đông theo hướng ổn định và thân Mỹ hơn. Nếu thành công, ông có thể trở thành Tổng thống Mỹ đầu tiên tháo gỡ được nút thắt Iran – điều mà các đời tổng thống từ Jimmy Carter đến Joe Biden đều chưa làm được.

Đó có thể là dấu ấn lớn nhất trong sự nghiệp chính trị của ông Trump. Nhưng nếu thất bại, Iran có nguy cơ trở thành một Iraq thứ hai – nơi nước Mỹ sa lầy trong xung đột kéo dài và những hệ lụy khó lường.

Một cú chốt lịch sử hay một vết xe đổ quen thuộc? Câu trả lời sẽ sớm lộ diện.