Bóng ma Ebola và cái bẫy thông tin sai lệch tại vùng dịch

Dù số liệu nghi nhiễm Ebola tại Trung Phi vừa được điều chỉnh giảm mạnh sau quá trình sàng lọc nghiêm ngặt, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vẫn phải duy trì cảnh báo rủi ro ở mức "rất cao". Nguyên nhân không chỉ nằm ở độc lực của virus, mà đến từ một kẻ thù giấu mặt nguy hiểm không kém trên mặt trận thông tin: Sự bùng nổ của tin giả, tin đồn và các thuyết âm mưu đang trực tiếp bóp nghẹt hệ thống an sinh y tế.

Tổng Giám đốc WHO vạch trần nghịch lý của các cuộc khủng hoảng y tế hiện đại: Vaccine và y sinh học là chưa đủ một khi niềm tin của cộng đồng bị phá hủy bởi những thông tin sai lệch mang tính kích động.

Bóng ma Ebola và cái bẫy thông tin sai lệch tại vùng dịch

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa điều chỉnh giảm đáng kể số ca nghi nhiễm Ebola tại Trung Phi sau quá trình rà soát dịch tễ. Tuy nhiên, cơ quan này vẫn giữ nguyên đánh giá rủi ro ở mức "rất cao" trong phạm vi quốc gia, "cao" tại khu vực và "thấp" trên toàn cầu.

Theo WHO, số ca nghi nhiễm hiện còn 116 trường hợp, giảm mạnh so với hơn 1.000 ca được ghi nhận một tuần trước đó. Dù vậy, dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp tại Cộng hòa Dân chủ Congo với 344 ca xác nhận, trong đó có 60 trường hợp tử vong tại 24 khu vực y tế thuộc các tỉnh Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu.

Tại Uganda, quốc gia giáp ranh với Congo, giới chức y tế ghi nhận 15 ca mắc Ebola, bao gồm một trường hợp tử vong.

Các chuyên gia nhận định virus đã âm thầm lây lan trong nhiều tuần trước khi được phát hiện, tạo khoảng trống để tin đồn và các thuyết âm mưu lan rộng. Tại nhiều địa phương bị ảnh hưởng, không ít người tin rằng Ebola là sản phẩm của "âm mưu phương Tây" hoặc công cụ để các tổ chức quốc tế trục lợi.

Những nhận thức sai lệch này khiến nhiều người từ chối tiếp cận dịch vụ y tế, làm suy giảm hiệu quả của các biện pháp kiểm soát dịch.

Nhiều bệnh nhân lựa chọn ở nhà thay vì đến cơ sở y tế vì lo sợ bị gắn mác mắc Ebola. Một số gia đình còn tự tổ chức mai táng người thân thay vì tuân thủ quy trình phòng dịch, làm gia tăng nguy cơ lây lan.

Đáng chú ý, một số cơ sở y tế tại Congo đã bị người dân phản đối hoặc tấn công khi xảy ra tranh cãi liên quan đến quy trình xử lý thi thể và phòng chống dịch.

Trước thực trạng này, truyền thông địa phương được xem là một mắt xích quan trọng trong chiến lược chống dịch. Tại thành phố Bunia, các chương trình phát thanh đối thoại trực tiếp với chuyên gia y tế được triển khai hằng ngày nhằm giải đáp thắc mắc, bác bỏ tin đồn và củng cố niềm tin cộng đồng.

Theo WHO, bài toán lớn nhất hiện nay không chỉ là vaccine hay thuốc điều trị mà còn là sự hợp tác của người dân.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh rằng niềm tin cộng đồng là yếu tố quyết định thành công của mọi chiến dịch chống dịch. Theo ông, việc kiểm soát Ebola đòi hỏi sự phối hợp giữa chính phủ, hệ thống y tế, cộng đồng và các tổ chức liên quan trong một kế hoạch thống nhất.

Tín hiệu tích cực là đã có 6 bệnh nhân tại Congo và 2 bệnh nhân tại Uganda hồi phục hoàn toàn. Điều này cho thấy Ebola hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

WHO cho rằng cuộc chiến chống Ebola hiện không chỉ diễn ra trong bệnh viện, phòng xét nghiệm hay khu cách ly, mà còn trên không gian thông tin - nơi những tin đồn thất thiệt có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng không kém chính dịch bệnh.