Bỏ room tín dụng, ngân hàng “đấu” nhau bằng lãi vay rẻ

Việc dỡ bỏ cơ chế room tín dụng buộc các ngân hàng phải cạnh tranh thị phần bằng năng lực thực sự, đặc biệt là thông qua giảm lãi suất cho vay. Trong khi đó, các chuyên gia cảnh báo rủi ro tín dụng tăng nóng và nhấn mạnh rằng chất lượng phân bổ vốn mới là yếu tố then chốt bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Việc xóa bỏ cơ chế room tín dụng không chỉ mở ra biên độ linh hoạt cho dòng vốn, mà còn đặt hệ thống ngân hàng trước một cuộc cạnh tranh thực chất. Khi đặc quyền bị loại bỏ, năng lực vận hành và mức lãi suất sẽ trở thành thước đo rõ ràng nhất cho năng lực giành thị phần.

Sau hơn một thập kỷ vận hành cơ chế “chia phần” thông qua hạn mức tăng trưởng tín dụng, Ngân hàng Nhà nước đang đứng trước bước ngoặt lớn: xem xét gỡ bỏ hoàn toàn room tín dụng. Quyết định này, nếu được thực thi, không chỉ định hình lại cách điều tiết vốn trung – dài hạn, mà còn buộc các ngân hàng thương mại bước vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt – nơi lãi suất sẽ là vũ khí chủ đạo và thị phần không còn được "ấn định sẵn".

Room tín dụng: Một "kỷ nguyên" đóng góp nhưng đã lỗi thời?

Ông Nguyễn Quốc Hùng – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VBA) – khẳng định, room tín dụng từng là công cụ hiệu quả giúp điều tiết tăng trưởng tín dụng, ổn định lãi suất, tỷ giá và kiểm soát lạm phát trong bối cảnh hệ thống ngân hàng chưa đủ mạnh. Thậm chí, công cụ này còn đóng vai trò thúc đẩy các ngân hàng củng cố năng lực tài chính và nâng hệ số an toàn vốn (CAR).

Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy những nghịch lý ngày càng rõ rệt: có ngân hàng “được chia phần” nhưng không dùng hết, trong khi nhiều đơn vị đã cạn room từ sớm dù vẫn đáp ứng chuẩn an toàn vốn. Độ trễ trong điều hành khiến dòng vốn đến doanh nghiệp không kịp thời, làm chậm nhịp phục hồi và tăng trưởng kinh tế.

Room tín dụng: “Chia phần” hay triệt tiêu cạnh tranh?

Theo ông Nguyễn Tú Anh – nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, việc phân bổ room tín dụng theo kiểu hành chính đã vô hình trung khiến thị trường mất đi động lực cạnh tranh. Khi thị phần được chia sẵn, ngân hàng không cần giảm lãi suất hay tối ưu dịch vụ để thu hút khách hàng. Đó là lý do vì sao dù được bơm thanh khoản dồi dào, lãi suất vẫn ì ạch hạ.

Ông Tú Anh cho rằng, khi bỏ room, thị trường sẽ vận hành theo đúng cơ chế thị trường – nơi lãi suất là công cụ cạnh tranh thực chất. Các ngân hàng thương mại quốc doanh – vốn có hệ số CAR thấp hơn mặt bằng chung – sẽ buộc phải gia tăng hiệu quả hoạt động thay vì trông chờ đặc quyền phân bổ.

Lo ngại mất kiểm soát tín dụng: Cảnh báo không thừa

Tuy vậy, gỡ bỏ room tín dụng không đồng nghĩa với "buông tay" kiểm soát. Các chuyên gia cho rằng, NHNN vẫn sở hữu đầy đủ công cụ điều hành để đảm bảo an toàn hệ thống, từ tỷ lệ dự trữ bắt buộc, trần tín dụng theo lĩnh vực, tới các bộ đệm vốn trung dài hạn...

Điều đáng lo là chất lượng tín dụng – không phải mức tăng trưởng. Tỷ lệ tín dụng/GDP hiện đã vượt 134%, mức được xem là “vùng cảnh báo” với các nền kinh tế mới nổi. Ông Phạm Xuân Hoè cảnh báo, nếu dòng tiền chảy lệch vào các lĩnh vực rủi ro như bất động sản, chứng khoán mà không được kiểm soát chặt, hệ lụy sẽ rất lớn.

Bài học từ giai đoạn 2008–2011 vẫn còn nguyên giá trị: tín dụng tăng nóng có thể thổi phồng tài sản, tạo bong bóng và dẫn đến bất ổn vĩ mô, nợ xấu tăng vọt.

Chất lượng dòng vốn: Chìa khóa của mọi cuộc cải cách

Ông Nguyễn Quang Thuân – Chủ tịch FiinGroup – nhấn mạnh: “Tăng trưởng tín dụng bao nhiêu không quan trọng bằng việc tín dụng được phân bổ ra sao. Điều đáng bàn là đồng vốn đó có tạo ra năng suất mới cho nền kinh tế hay không”.

Do đó, trong một thị trường không còn room, bài toán cạnh tranh sẽ không dừng lại ở lãi suất rẻ, mà còn ở năng lực phân bổ vốn đúng chỗ, đúng thời điểm, với sự hậu thuẫn của hệ thống quản trị rủi ro bài bản.