Bỏ room tín dụng: Cần hơn một sự thận trọng

Việc chuyển sang cơ chế cấp tín dụng theo nguyên tắc thị trường không còn là lựa chọn, mà là xu thế tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa hệ thống tài chính. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo: cải cách này nếu thiếu kiểm soát và định hướng rõ ràng, có thể tạo ra những rủi ro khó lường cho ổn định kinh tế vĩ mô.

Tại Hội nghị Chính phủ với các địa phương về phát triển kinh tế - xã hội, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu Ngân hàng Nhà nước từng bước rút khỏi công cụ điều hành hành chính, tiến tới quản lý tăng trưởng tín dụng theo cơ chế thị trường. Đây không chỉ là một định hướng chính sách, mà còn là bước đi tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa công cụ điều hành tiền tệ quốc gia.

Trong hơn một thập kỷ, cơ chế “room tín dụng” – vốn được áp dụng từ năm 2012 – đã đóng vai trò như một “van điều tiết” nhằm kiểm soát lạm phát, điều phối dòng vốn và giữ ổn định hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường tài chính và yêu cầu hội nhập, cơ chế này ngày càng bộc lộ những giới hạn trong việc phân bổ vốn hiệu quả.

Từ đầu năm 2025, Ngân hàng Nhà nước đã nới lỏng cơ chế này khi chỉ còn áp dụng hạn mức với các ngân hàng thương mại trong nước; trong khi chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức phi tín dụng đã được dỡ bỏ rào cản. Đây là bước đi tiệm cận với thông lệ quốc tế, đồng thời mở đường cho một lộ trình cải cách sâu hơn trong điều hành tín dụng.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo việc xóa bỏ hoàn toàn “trần” tín dụng cần được thực hiện có lộ trình, đi kèm với hệ thống giám sát chặt chẽ và khuôn khổ pháp lý đầy đủ. PGS.TS Nguyễn Thị Mùi – Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia – nhấn mạnh: khi tín dụng được “giải phóng”, các ngân hàng thương mại sẽ có toàn quyền xác lập mục tiêu tăng trưởng theo chiến lược riêng, và đó cũng là lúc rủi ro hệ thống cần được nhìn nhận cẩn trọng hơn bao giờ hết.

Áp lực từ tín dụng nóng và những bài học chưa xa

Thống kê đến hết tháng 6/2025 cho thấy, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt 17,2 triệu tỷ đồng – tăng 9,9% so với cuối năm 2024. Dòng vốn ngân hàng tiếp tục là “xương sống” cho nền kinh tế khi chiếm gần như toàn bộ nguồn lực tài chính cho sản xuất, tiêu dùng và đầu tư. Tuy nhiên, tỷ lệ tín dụng/GDP hiện đã lên tới 134% – mức cao nhất lịch sử, cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của nền kinh tế vào hệ thống ngân hàng.

Đáng lo ngại hơn, trong nhiều năm qua, mỗi 1% tăng trưởng GDP của Việt Nam tương đương với 2% tăng trưởng tín dụng – một tỷ lệ cho thấy hiệu suất sử dụng vốn còn thấp và thiếu bền vững. Câu hỏi đặt ra: liệu tăng trưởng tín dụng có thực sự tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế, hay chỉ là một cuộc đua làm dày sổ sách mà không kiểm soát được chất lượng dòng tiền?

Theo ông Phạm Chí Quang – Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước), việc điều hành tín dụng theo nguyên tắc thị trường cần đặt trong khung kiểm soát vĩ mô chặt chẽ, đặc biệt để đảm bảo an toàn hệ thống và phòng ngừa lạm phát.

Chủ động bỏ room: Cơ hội và điều kiện tiên quyết

Việc gỡ bỏ hạn mức tín dụng sẽ tạo điều kiện để các ngân hàng chủ động xây dựng kế hoạch tăng trưởng phù hợp với năng lực và chiến lược riêng. Song đi kèm với quyền tự chủ là trách nhiệm kiểm soát rủi ro: từ tỷ lệ nợ xấu đến hiệu quả sử dụng vốn, khả năng đáp ứng hệ số an toàn vốn tối thiểu (CAR). Hiện nay, phần lớn ngân hàng thương mại đã đạt hệ số CAR trên 8% – thậm chí vượt xa yêu cầu – cho thấy ngành ngân hàng đang có nền tảng tài chính vững hơn giai đoạn trước.

Tuy nhiên, bài học từ khủng hoảng tín dụng nóng 2008–2010 vẫn còn nguyên giá trị. Khi tăng trưởng tín dụng vượt kiểm soát, hệ quả là bong bóng tài sản, lạm phát phi mã và gánh nặng nợ xấu kéo dài.

Vì vậy, trong giai đoạn chuyển đổi, các chuyên gia cho rằng nếu vẫn áp dụng cơ chế phân bổ hạn mức thì cần ưu tiên cho các ngân hàng có năng lực quản trị vượt trội, tình hình tài chính lành mạnh và tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

Tín dụng vẫn là động lực, nhưng phải tạo ra giá trị thật

Thủ tướng Chính phủ, trong Công điện 104, đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng định hướng tín dụng vào các động lực tăng trưởng then chốt – từ đầu tư, xuất khẩu, tiêu dùng đến các lĩnh vực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Cùng với đó là yêu cầu đẩy mạnh xử lý nợ xấu và phấn đấu tăng trưởng tín dụng cả năm 2025 đạt khoảng 16%. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ là “bơm” thêm vốn ra thị trường, mà là làm sao để từng đồng tín dụng thực sự chảy vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng, đóng góp cho phát triển bền vững.