Biến động giá vàng: Ẩn số phía sau "cơn sốt"

Giá vàng thế giới vượt mốc 3.000 USD/ounce do bất ổn địa chính trị, lo ngại thương mại và nhu cầu tích trữ từ các ngân hàng trung ương, đặc biệt là BRICS+. Xu hướng này phản ánh sự suy yếu của USD và nỗ lực giảm phụ thuộc vào đồng tiền này.

Một cuộc khảo sát thường niên của Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy gần 60% ngân hàng trung ương tại các quốc gia giàu có dự báo tỷ trọng vàng trong dự trữ toàn cầu sẽ gia tăng trong vòng 5 năm tới.

Giá vàng thế giới chính thức vượt mốc 3.000 USD/ounce trong phiên giao dịch ngày 14/3, khi dòng vốn đổ mạnh vào các tài sản an toàn giữa bối cảnh bất ổn địa chính trị và lo ngại về chiến tranh thương mại dưới thời Tổng thống Donald Trump. Từ đầu năm đến nay, giá vàng giao ngay đã tăng gần 14%, chủ yếu do tác động từ các biện pháp thuế quan, sự suy yếu của thị trường chứng khoán và nhu cầu mua vàng mạnh mẽ từ các ngân hàng trung ương.

Theo tạp chí Le Monde diplomatique, giá vàng đã tăng gấp 10 lần trong vòng một phần tư thế kỷ. Dù thị trường tài chính luôn tiềm ẩn biến động, khiến giá vàng có thể giảm trong tương lai, nhưng xu hướng mua vào ồ ạt của các ngân hàng trung ương đã duy trì mức giá cao. Thêm vào đó, sự suy yếu của đồng USD tiếp tục củng cố vị thế của vàng như một tài sản trú ẩn an toàn.

Từ giữa tháng 2, giới đầu tư đã đặt câu hỏi liệu giá vàng, khi đó dao động quanh 2.800 USD/ounce, sẽ giảm mạnh hay vượt mốc 3.000 USD. Thực tế, ngưỡng giá mang tính biểu tượng này cuối cùng đã bị phá vỡ. Với những ai tìm kiếm cơ hội đầu tư hoặc bảo vệ tài sản, câu trả lời không đơn giản, bởi nhiều yếu tố từ địa chính trị đến chính sách tiền tệ đều có thể ảnh hưởng đến diễn biến giá vàng.

Sự trở lại của ông Trump tại Nhà Trắng có phải là nguyên nhân khiến giá vàng tăng? Hay chính sự suy yếu của đồng USD mới là yếu tố thúc đẩy? Một năm trước, giá vàng chỉ ở mức 1.947 USD/ounce, nhưng nay đã vượt 3.000 USD, cho thấy sự biến động mạnh mẽ của thị trường.

Lịch sử cho thấy, vàng luôn được coi là kênh trú ẩn an toàn trong những thời điểm bất ổn. Những năm 2000, giá vàng chỉ khoảng 280 USD/ounce, khi kinh tế toàn cầu bùng nổ với làn sóng công nghệ. Nhưng sau vụ khủng bố 11/9/2001, cùng với các cuộc chiến ở Afghanistan, Iraq và hàng loạt xung đột khác, vàng liên tục lập đỉnh. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, giá vàng không còn bị chi phối hoàn toàn bởi các yếu tố truyền thống như lạm phát, lãi suất hay địa chính trị. Ngay cả những căng thẳng nghiêm trọng như xung đột giữa Iran và Israel cũng không đẩy giá vàng lên đỉnh mới.

Sự tăng giá của vàng hiện nay phản ánh sự thay đổi trong trật tự kinh tế toàn cầu. Sự thống trị của đồng USD đang bị thách thức, khi ngày càng nhiều quốc gia tìm cách giảm sự phụ thuộc vào đồng bạc xanh. Việc Tổng thống Richard Nixon chấm dứt chế độ bản vị vàng năm 1971 đã mở ra một kỷ nguyên mới, củng cố vị thế của USD. Nhưng từ sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, nhiều nước, đặc biệt là Trung Quốc và Nga, coi việc giảm sự thống trị của USD là mục tiêu chiến lược.

Tỷ trọng giao dịch thương mại bằng USD đã giảm từ 71% năm 2000 xuống còn 58,4% vào năm 2024. Washington ngày càng sử dụng USD như một công cụ trừng phạt kinh tế, từ việc loại Nga khỏi hệ thống SWIFT đến đóng băng 300 tỷ USD dự trữ của nước này, khiến nhiều quốc gia đẩy mạnh nỗ lực phi đô la hóa. Nhóm BRICS, đặc biệt là Trung Quốc và Nga, đang tìm cách tạo ra một cơ chế thanh toán thay thế. Đề xuất về một đồng tiền chung mang tên "The Unity", với 40% giá trị neo vào vàng và 60% dựa trên rổ tiền tệ BRICS, đã được thảo luận dù chưa có quyết định chính thức.

Dù để chuẩn bị cho một hệ thống tài chính mới hay để bảo vệ dự trữ trước các lệnh trừng phạt, các ngân hàng trung ương của BRICS+ và nhiều nước đang phát triển đang tích cực gom vàng. Trong quý II/2024, nhóm BRICS và Ai Cập nắm giữ hơn 20% lượng vàng dự trữ của ngân hàng trung ương toàn cầu. Nga, Trung Quốc và Ấn Độ nằm trong top 10 quốc gia có dự trữ vàng lớn nhất thế giới. Nga sở hữu 2.335,85 tấn, Trung Quốc 2.264,32 tấn và Ấn Độ 840,76 tấn.

Các nước Trung Đông cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Theo chuyên gia Jan Nieuwenhuijs, từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát, Ngân hàng Trung ương Saudi Arabia đã bí mật mua 160 tấn vàng từ Thụy Sĩ, trong khi Trung Quốc được cho là đã mua 1.600 tấn. Tổng cộng, BRICS+ hiện nắm giữ 8.602 tấn vàng, thậm chí vượt cả dự trữ của Mỹ (8.133,5 tấn). Và xu hướng này vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.

Một khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới vào tháng 6/2024 cho thấy, gần 60% ngân hàng trung ương các nước giàu tin rằng tỷ trọng vàng trong dự trữ toàn cầu sẽ tiếp tục tăng trong 5 năm tới, so với 38% vào năm trước. Khoảng 13% các nước phát triển có kế hoạch mua thêm vàng trong năm nay, trong khi con số này với các nước mới nổi là gần 40%.

Việc tích lũy vàng ngày càng phản ánh một mục tiêu rõ ràng: tự bảo vệ trước những rủi ro chính trị hóa tiền tệ. Với nhiều quốc gia, vàng không chỉ là tài sản trú ẩn, mà còn là lá chắn trước sự thống trị của USD.