Bên nào thắng trong ván cờ Iran?

Đằng sau lớp sơn ngoại giao bóng bẩy là một thực tế trần trụi: Bản thỏa thuận mới thực chất chỉ là một khoảng lặng tạm thời trong một ván bài cân não kéo dài, nơi các cốt lõi lợi ích vẫn chưa hề được giải quyết dứt điểm.

Washington và Tehran vừa phát tín hiệu đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, với một biên bản ghi nhớ dự kiến được ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.

Tuy nhiên, khi giao tranh trên thực địa dần khép lại, mặt trận mới nhanh chóng hình thành: cuộc đua định nghĩa ai là người chiến thắng.

Mỗi bên đều sở hữu những luận điểm riêng. Iran có thể khẳng định đã đứng vững trước áp lực quân sự chưa từng có. Mỹ có thể tuyên bố đã ngăn một cuộc chiến kéo dài và tránh nguy cơ leo thang toàn khu vực. Trong khi đó, Israel kỳ vọng thỏa thuận sẽ mở đường cho việc kiểm soát chặt hơn chương trình hạt nhân của Tehran.

Điều quan trọng nhất lúc này không phải những tuyên bố chiến thắng, mà là liệu các vòng đàm phán tiếp theo có tạo ra những cam kết đủ mạnh để duy trì hòa bình lâu dài hay không.

Iran: Tổn thất quân sự, thắng lợi chiến lược?

Xét trên khía cạnh quân sự, Iran là bên chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nhiều cơ sở hạt nhân, hệ thống phòng không, kho tên lửa cùng bộ máy chỉ huy cấp cao bị suy yếu đáng kể sau nhiều tuần không kích.

Tuy nhiên, về mặt chiến lược, Tehran vẫn có cơ sở để tuyên bố thành công.

Việc không bị đánh bại và vẫn duy trì được bộ máy quyền lực được nhiều bên trong khu vực xem là dấu hiệu cho thấy Iran đã vượt qua sức ép từ liên minh Mỹ - Israel.

Các quan chức Iran khẳng định những nhượng bộ hiện nay của Washington không đến từ thiện chí ngoại giao đơn thuần mà là hệ quả của sức chống chịu và năng lực răn đe mà Tehran thể hiện trong suốt cuộc xung đột.

Đáng chú ý, eo biển Hormuz tiếp tục chứng minh giá trị chiến lược. Dù không bị phong tỏa hoàn toàn, những gián đoạn vừa qua cho thấy Iran vẫn nắm trong tay một đòn bẩy có thể tác động tới dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Dẫu vậy, lợi thế lớn nhất của Tehran hiện nay vẫn nằm trên giấy. Các vấn đề cốt lõi như lượng uranium làm giàu, cơ chế thanh sát hay tương lai chương trình hạt nhân vẫn chưa được giải quyết.

Mỹ: Chấm dứt xung đột là ưu tiên số một

Chính quyền Tổng thống Donald Trump bước vào cuộc khủng hoảng với kỳ vọng tạo ra thay đổi lớn tại Iran. Mục tiêu đó không thành hiện thực.

Trong bối cảnh chiến tranh kéo dài tiềm ẩn nhiều rủi ro chính trị, Washington dường như chuyển trọng tâm sang việc kết thúc xung đột và ổn định khu vực.

Nhà Trắng đang quảng bá thỏa thuận mới như một thành tựu vượt trội so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng cấu trúc của khuôn khổ đàm phán hiện tại vẫn mang nhiều nét tương đồng với mô hình cũ.

Thành công lớn nhất của Mỹ lúc này là ngăn chặn nguy cơ leo thang thành một cuộc chiến khu vực toàn diện. Song việc Tehran vẫn duy trì được vị thế và chưa phải từ bỏ các năng lực chiến lược khiến Washington khó có thể tuyên bố một chiến thắng tuyệt đối.

Israel: Đồng minh chưa hẳn hài lòng

Nếu có bên tỏ ra ít hào hứng nhất với thỏa thuận hiện nay, đó có thể là Israel.

Ban đầu, Washington và Tel Aviv cùng theo đuổi mục tiêu gia tăng áp lực tối đa đối với Iran. Tuy nhiên, khác biệt bắt đầu xuất hiện khi Mỹ muốn khép lại xung đột trong khi Israel vẫn mong duy trì sức ép quân sự.

Nhiều chính trị gia Israel công khai phản đối thỏa thuận, cho rằng những thành quả quân sự đạt được chưa đủ để buộc Tehran phải từ bỏ hoàn toàn tham vọng hạt nhân.

Mối lo lớn hơn nằm ở việc thỏa thuận có thể mở ra giai đoạn tái thiết quan hệ giữa Mỹ và Iran. Trong kịch bản đó, bất kỳ động thái cứng rắn nào của Israel đều có nguy cơ tạo ra va chạm không chỉ với Tehran mà còn với chính Nhà Trắng.

Chưa có người chiến thắng tuyệt đối

Sau hơn 100 ngày xung đột, không bên nào đạt được toàn bộ mục tiêu ban đầu.

Iran giữ được chế độ và vị thế khu vực nhưng phải trả giá đắt về quân sự. Mỹ tránh được một cuộc chiến kéo dài nhưng chưa buộc Tehran phải từ bỏ hoàn toàn các năng lực chiến lược. Israel làm suy yếu đối thủ song chưa đạt được kết quả như kỳ vọng.

Người chiến thắng thực sự có lẽ chỉ được xác định khi các điều khoản cuối cùng của thỏa thuận được ký kết và đưa vào thực thi. Cho đến lúc đó, Trung Đông vẫn đang ở trong một khoảng lặng mong manh hơn là một nền hòa bình bền vững.