Bảo hiểm bắt buộc ô tô - xe máy: Doanh thu khủng, hoa hồng cao, bồi thường nhỏ giọt

Các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thu hàng nghìn tỷ đồng từ bảo hiểm xe cơ giới, nhưng phần lớn chi trả lại dồn vào bảo hiểm vật chất xe. Theo chuyên gia, để lấy lại niềm tin của người dân, cần tăng tỷ lệ bồi thường cho bảo hiểm trách nhiệm dân sự, đúng với vai trò bảo vệ cộng đồng của loại hình này.

Bảo hiểm xe cơ giới mang lại doanh thu lớn

Theo báo cáo tài chính hợp nhất năm 2024 của MIC, doanh thu bảo hiểm xe cơ giới đạt gần 1.800 tỷ đồng, chiếm hơn 35% tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc. Trong đó, chi phí bồi thường cho mảng này là 936 tỷ đồng, tương đương 52% doanh thu.

Tương tự, bảo hiểm hàng không VNI ghi nhận doanh thu bảo hiểm xe cơ giới hơn 1.806 tỷ đồng, chiếm 62% tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc, nhưng chi bồi thường chỉ ở mức 825 tỷ đồng.

Bảo hiểm Bảo Minh cũng thu về hơn 946 tỷ đồng từ bảo hiểm xe cơ giới, tăng 85 tỷ đồng so với năm 2023. Tuy nhiên, chi phí bồi thường chỉ hơn 426 tỷ đồng.

Trong khi đó, bảo hiểm PJICO thu hơn 1.640 tỷ đồng từ mảng xe cơ giới và chi bồi thường gần 880 tỷ đồng, chiếm khoảng 54% tổng doanh thu mảng này.

Bồi thường tập trung vào bảo hiểm vật chất xe

Báo cáo của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho thấy, tính đến cuối năm 2024, doanh thu bảo hiểm xe cơ giới toàn thị trường đạt hơn 18.693 tỷ đồng, chiếm 25% tổng doanh thu toàn ngành. Tổng chi phí bồi thường gần 8.630 tỷ đồng, tương đương tỷ lệ bồi thường 46,2%.

Trong đó, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự (TNDS) chủ xe cơ giới thu về 4.538 tỷ đồng, chiếm 6,1% tổng doanh thu và tăng 4,5% so với năm trước. Tuy nhiên, chi bồi thường chỉ đạt 883 tỷ đồng, tương đương 19,5%. Ngược lại, bảo hiểm xe cơ giới tự nguyện có doanh thu 14.155 tỷ đồng, chiếm 18,9% và chi bồi thường lên tới 7.747 tỷ đồng, tương đương 54,7%.

Các chuyên gia đánh giá, chi phí bồi thường trong bảo hiểm xe cơ giới chủ yếu dồn vào bảo hiểm vật chất xe, trong khi bảo hiểm TNDS – vốn mang tính cộng đồng cao – lại có tỷ lệ bồi thường rất thấp, đặc biệt là với xe máy.

Thay vì hoa hồng, cần tăng chi bồi thường bảo hiểm TNDS

Số liệu của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho thấy, năm 2024, tổng doanh thu bảo hiểm TNDS xe mô tô, xe máy và các loại xe cơ giới tương tự đạt 805 tỷ đồng, nhưng chi phí bồi thường chỉ hơn 24 tỷ đồng, tức tỷ lệ chi trả vỏn vẹn 3%.

Với bảo hiểm TNDS xe ô tô, doanh thu đạt 3.733 tỷ đồng, nhưng số tiền bồi thường chỉ 858 tỷ đồng, tương đương 23%.

Chuyên gia kinh tế, thành viên Hội Luật gia Việt Nam, ông Trần Nguyên Đán nhận định, phần lớn chi phí bồi thường trong bảo hiểm xe cơ giới hiện nay tập trung vào bảo hiểm vật chất xe, trong khi bảo hiểm TNDS – đặc biệt là với xe máy – lại rất thấp.

Ông Đán lý giải, các vụ va chạm xe ô tô thường gây thiệt hại lớn, nên người tham gia bảo hiểm có xu hướng sử dụng quyền lợi bảo hiểm vật chất xe. Ví dụ, vụ việc xe VinFast VF3 đâm vào BMW i8 với chi phí sửa chữa lớn đã phải sử dụng cả bảo hiểm vật chất xe lẫn bảo hiểm TNDS ô tô.

“Tổng doanh thu hàng nghìn tỷ mỗi năm, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng chi trả bồi thường tới hơn 50%, nhưng phần lớn lại đổ vào bảo hiểm vật chất xe, trong khi bảo hiểm TNDS xe máy có tỷ lệ bồi thường chỉ hơn 3%”, ông Đán dẫn chứng.

Lý do chính khiến bảo hiểm TNDS xe máy có tỷ lệ bồi thường thấp là do phần lớn doanh thu được chi cho hoa hồng, chi phí kinh doanh và phụ cấp của doanh nghiệp bảo hiểm. Để thu hút tư vấn viên, các doanh nghiệp sẵn sàng chi hoa hồng bảo hiểm xe máy lên tới 60-70%, riêng hoa hồng cho người bán đã chiếm 50%.

“Phí bảo hiểm TNDS xe máy thấp, nếu hoa hồng không đủ hấp dẫn, tư vấn viên gần như không mặn mà bán hàng”, ông Đán nhận định.

Cần tăng bồi thường bảo hiểm TNDS để phát huy đúng vai trò

Tỷ lệ bồi thường thấp là nguyên nhân chính khiến người dân hoài nghi về bảo hiểm TNDS xe cơ giới. Nhiều cử tri đã kiến nghị Bộ Tài chính xem xét chuyển bảo hiểm TNDS xe máy từ bắt buộc sang tự nguyện, thậm chí bỏ hẳn.

Tuy nhiên, ông Đán nhấn mạnh, bảo hiểm TNDS xe cơ giới có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của nạn nhân khi xảy ra tai nạn giao thông.

“Những tài xế xe tải, xe khách, hay tài xế lái thuê, nếu không có bảo hiểm TNDS, khi gây tai nạn thì lấy đâu ra tiền để bồi thường thiệt hại?”, ông Đán đặt vấn đề.

Ngoài ra, một phần nguyên nhân khiến người dân chưa tin tưởng bảo hiểm TNDS là do họ chưa hiểu rõ quyền lợi, cũng như lo ngại thủ tục chi trả bồi thường phức tạp.

Để khắc phục điều này, ông Đán đề xuất các doanh nghiệp bảo hiểm cần tăng mức chi trả bồi thường cho bảo hiểm TNDS, thay vì chi quá nhiều cho hoa hồng và chi phí kinh doanh. Mức bồi thường có thể nâng từ 50 triệu - 150 triệu lên 100 triệu - 300 triệu hoặc cao hơn, dù phí bảo hiểm có thể tăng theo.

“Quan trọng hơn, cần cải thiện chính sách chi trả bồi thường, chuyển một phần chi phí từ hoa hồng sang bồi thường, để người dân thấy rõ lợi ích của bảo hiểm TNDS, từ đó thay đổi thói quen và có niềm tin hơn vào loại hình bảo hiểm này”, ông Đán nhấn mạnh.