Bao giờ Việt Nam thành nước giàu?

Mô hình tăng trưởng dựa trên thâm dụng lao động giá rẻ đang tiến dần đến giới hạn, buộc các ngành công nghiệp chủ lực phải dịch chuyển sang thặng dư công nghệ cao để hiện thực hóa các kịch bản tăng trưởng thực 8% - 10%/năm.

Theo phân loại mới nhất của WB, Việt Nam chính thức bước vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao khi GNI bình quân đầu người đạt 4.970 USD năm 2025, tăng gần 10,7% so với mức 4.490 USD của năm trước.

Như vậy, Việt Nam mất khoảng 17 năm, từ năm 2008 đến năm 2025, để chuyển từ nhóm thu nhập trung bình thấp sang thu nhập trung bình cao. Thành quả này phản ánh quá trình tăng trưởng bền bỉ dựa trên xuất khẩu, thu hút FDI, mở rộng thương mại và hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây mới chỉ là cột mốc đầu tiên. Nhiều nền kinh tế như Brazil, Thái Lan hay Nam Phi đã duy trì nhóm thu nhập trung bình trong nhiều thập kỷ nhưng chưa thể vượt qua "bẫy thu nhập trung bình" do năng suất lao động cải thiện chậm và động lực tăng trưởng suy yếu.

Khi nào Việt Nam trở thành nước thu nhập cao?

Theo tiêu chuẩn năm 2026 của WB, quốc gia có GNI bình quân đầu người trên 14.375 USD được xếp vào nhóm thu nhập cao. Tuy nhiên, ngưỡng này thường tăng khoảng 2% mỗi năm theo lạm phát toàn cầu.

Trong kịch bản lạc quan, nếu Việt Nam duy trì tăng trưởng GNI thực khoảng 10%/năm, lạm phát khoảng 4%, dân số tăng 0,4% và tỷ giá điều chỉnh khoảng 2% mỗi năm, GNI bình quân đầu người có thể đạt khoảng 18.740 USD vào năm 2037, vượt ngưỡng dự kiến của WB và chính thức gia nhập nhóm nước thu nhập cao.

Ở kịch bản thận trọng hơn với mức tăng trưởng thực 8%/năm, mốc này có thể lùi đến khoảng năm 2040, khi GNI bình quân đầu người đạt gần 19.900 USD.

Điều này đồng nghĩa mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 vẫn có tính khả thi nếu Việt Nam duy trì được đà cải cách và tốc độ tăng trưởng trong thời gian dài.

Nhóm ngành nào hưởng lợi?

Lộ trình nâng cấp thu nhập của nền kinh tế đồng nghĩa nhu cầu đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và tiêu dùng sẽ tiếp tục mở rộng.

Nhóm ngân hàng được kỳ vọng hưởng lợi nhờ tăng trưởng tín dụng và nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Xây dựng - vật liệu có cơ hội từ làn sóng đầu tư công và hạ tầng quy mô lớn. Trong khi đó, bán lẻ, tiêu dùng, công nghệ, logistics, khu công nghiệp và các doanh nghiệp liên quan đến AI, bán dẫn có thể đón đầu xu hướng nâng cao năng suất của nền kinh tế.

Ở chiều ngược lại, áp lực cải thiện năng suất cũng sẽ khiến các doanh nghiệp phụ thuộc lao động giá rẻ hoặc gia công đơn thuần đối mặt với sức ép cạnh tranh lớn hơn nếu không nâng cấp chuỗi giá trị.

Dù vậy, triển vọng dài hạn vẫn đi kèm nhiều thách thức. Việt Nam vẫn phải giải bài toán nâng năng suất lao động, cải cách thể chế, giảm phụ thuộc vào khu vực FDI, kiểm soát lạm phát và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư. Đây sẽ là những yếu tố quyết định liệu nền kinh tế có thể vượt qua "bẫy thu nhập trung bình" hay không trong thập niên tới.