Báo động nguy cơ thiếu điện quốc gia

Nhu cầu điện tại Việt Nam đang tăng khoảng 10% mỗi năm, trong khi nhiều dự án nguồn và lưới chậm tiến độ. Bộ Công Thương cảnh báo khoảng thiếu hụt có thể lên tới 4.200 MW từ năm 2027 và gần 13.900 MW vào năm 2030.

Bài toán điện không chỉ nằm ở việc xây thêm nhà máy mà còn phụ thuộc tiến độ truyền tải, thủ tục đầu tư, vốn và khả năng đưa các dự án đang đình trệ vào vận hành.

Nhu cầu điện đang tăng nhanh cùng quá trình mở rộng sản xuất và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Theo báo cáo mới của Bộ Công Thương, nếu tiến độ các dự án nguồn và lưới điện không được cải thiện, Việt Nam có thể thiếu khoảng 4.200 MW công suất và 2,9 tỷ kWh điện trong năm 2027. Đến năm 2030, khoảng thiếu hụt được dự báo tăng lên 13.900 MW công suất và 61,2 tỷ kWh.

Áp lực này xuất hiện khi chỉ khoảng 5% số dự án thuộc kế hoạch phát triển điện quốc gia đã được đưa vào vận hành. Phần còn lại vẫn đang phát triển hoặc chờ tháo gỡ các vấn đề liên quan lựa chọn nhà đầu tư, đất đai và hệ thống truyền tải. Trong khi đó, nhu cầu điện hiện tăng khoảng 10% mỗi năm.

Thực tế vận hành năm 2026 cho thấy phụ tải đã tăng mạnh. Cuối tháng 3, sản lượng tiêu thụ điện toàn hệ thống lần đầu vượt 1 tỷ kWh/ngày, trong khi công suất cực đại đạt 48.789 MW, tăng 5,4% so với cùng kỳ. Riêng miền Bắc ghi nhận mức tăng nhu cầu gần 12%.

Điểm nghẽn đáng chú ý nằm ở chỗ có nguồn điện nhưng chưa chắc đã có khả năng đưa điện tới nơi cần. Dữ liệu được dẫn trong báo cáo cho thấy 85 dự án điện gió và điện mặt trời với tổng công suất khoảng 4,7 GW từng vướng các vấn đề về giá điện và thủ tục. Khoảng 1,6 GW đã phát điện, trong khi ít nhất 0,5 GW được cho là đã hoàn tất thử nghiệm và sẵn sàng vận hành.

Với doanh nghiệp, thiếu điện kéo dài có thể tác động trực tiếp tới các ngành tiêu thụ điện lớn như thép, xi măng, hóa chất, điện tử và sản xuất công nghiệp. Các khu công nghiệp cũng cần nguồn điện ổn định để duy trì công suất và thu hút các dự án mới.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu bổ sung nguồn và lưới tạo thêm dư địa cho nhóm xây dựng hạ tầng điện, thiết bị điện, truyền tải, năng lượng tái tạo và lưu trữ. Bộ Công Thương cũng đang thúc đẩy phát triển BESS, điện mặt trời tự sản tự tiêu và các tuyến truyền tải mới.

Đáng chú ý, Chính phủ đã ban hành cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện phục vụ ngành điện lực, gồm hỗ trợ thử nghiệm, nghiên cứu, tín dụng và đặt hàng đối với một số sản phẩm quan trọng.